MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Lepra (ziekte van Hansen) is een chronische infectie die wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium leprae, die beschadiging veroorzaakt voornamelijk van de perifere zenuwen (zenuwen buiten de hersenen en het ruggenmerg), huid, zaadballen, ogen en neusslijmvlies.

Vanwege de zichtbare misvorming bij onbehandelde mensen is er lang met angst op leprapatiënten gereageerd en werden ze door anderen gemeden. Hoewel lepra niet zeer besmettelijk is, niet dodelijk is en effectief met antibiotica kan worden behandeld, boezemt de ziekte alom nog steeds angst in. Daardoor ondervinden leprapatiënten vaak psychologische en sociale problemen.

Over de hele wereld lijden meer dan één miljoen mensen aan lepra. Lepra komt het meest voor in Azië (vooral India en Nepal), Afrika, Latijns-Amerika en de eilanden in de Stille Oceaan. In Nederland komt lepra nauwelijks voor en is soms een importziekte, bijvoorbeeld uit Suriname. De infectie kan op elke leeftijd optreden, maar begint meestal bij twintigers en dertigers.

Het is niet duidelijk hoe lepra wordt verspreid. Eén manier waarop de ziekte waarschijnlijk van persoon op persoon wordt overgebracht, is doordat druppeltjes afkomstig uit de neus en mond van iemand die is geïnfecteerd, worden ingeademd of aangeraakt door een niet-geïnfecteerde. Maar zelfs bij aanwezigheid van de bacteriën in de lucht, krijgen de meeste mensen geen lepra. Ongeveer de helft van alle leprapatiënten heeft de ziekte waarschijnlijk door langdurig contact met een geïnfecteerde opgelopen. De ziekte lijkt niet door toevallig en kortdurend contact te worden overgebracht. Lepra kan niet worden opgelopen door iemand met de ziekte alleen maar aan te raken, zoals algemeen wordt aangenomen. Werkers in de gezondheidszorg gaan vaak vele jaren met mensen die lepra hebben om zonder de ziekte te krijgen. Andere mogelijke bronnen van Mycobacterium leprae zijn aarde, gordeldieren en mogelijk bedwantsen en muggen.

Ongeveer 95% van alle mensen die aan Mycobacterium leprae worden blootgesteld, ontwikkelt geen lepra omdat hun afweersysteem de infectie bestrijdt. Bij mensen die de ziekte wel krijgen, kan de infectie variëren van licht (tuberculoïde lepra) tot ernstig (lepromateuze lepra). De tuberculoïde vorm van lepra is niet besmettelijk.

Symptomen

De bacteriën die lepra veroorzaken, vermenigvuldigen zich zeer langzaam. De symptomen beginnen daardoor vaak niet eerder dan ten minste 1 jaar nadat iemand is geïnfecteerd. Gemiddeld verschijnen de symptomen 5 tot 7 jaar na infectie. Zodra de symptomen eenmaal beginnen, verergeren ze langzaam.

Lepra tast voornamelijk de huid en de perifere zenuwen aan. Op de huid ontwikkelen zich een kenmerkende uitslag en knobbels. Infectie van de zenuwen maakt de huid gevoelloos of verzwakt de spieren in de gebieden die door deze zenuwen worden gecontroleerd.

Lepra wordt aan de hand van het type en het aantal huidvlekken ingedeeld als tuberculoïd, lepromateus of borderline. Het type lepra dat ontstaat, is bepalend voor de langetermijnprognose en de waarschijnlijk optredende complicaties. Ook hangt het van het type lepra af of de behandeling met antibiotica moet worden voortgezet.

Bij tuberculoïde lepra verschijnt er een huiduitslag die bestaat uit één of enkele vlakke, wittige vlekken. Delen van de huid die door deze uitslag worden aangetast, zijn gevoelloos doordat de bacteriën de onderliggende zenuwen beschadigen.

Bij lepromateuze lepra verschijnen er veel kleine zwellingen of grotere, verheven laesies van verschillende afmeting en vorm op de huid. Er zijn meer gevoelloze stukken huid dan bij tuberculoïde lepra en bepaalde spiergroepen kunnen verzwakt zijn.

Borderline lepra heeft kenmerken van zowel tuberculoïde als lepromateuze lepra. Bij uitblijvende behandeling kan borderline lepra verbeteren, waardoor deze meer op de tuberculoïde vorm gaat lijken, of verslechteren en zo meer op de lepromateuze vorm gaat lijken.

De ernstigste symptomen van lepra zijn het gevolg van infectie van de perifere zenuwen, waardoor de tastzin verslechtert zodat pijn en temperatuur niet langer kunnen worden waargenomen. Mensen met perifere zenuwbeschadiging kunnen zich onbewust branden, snijden of op andere wijze letsel toebrengen. Herhaalde beschadiging kan uiteindelijk tot verlies van vingers en tenen lijden. Ook kan een beschadiging van de perifere zenuwen spierzwakte veroorzaken, wat soms tot het ontstaan van een klauwhand of een klapvoet leidt. Huidinfectie kan leiden tot gebieden met zwellingen en knobbels, die vooral in het gezicht ontsierend zijn.

Leprapatiënten kunnen ook zweren op de voetzolen ontwikkelen. Beschadigingen van de neusopeningen kunnen leiden tot een chronisch verstopte neus en, indien onbehandeld, tot volledige erosie van de neus. Oogbeschadigingen kunnen tot blindheid leiden. Mannen met lepromateuze lepra kunnen last krijgen van erectiestoornissen (impotentie) en onvruchtbaar worden doordat door de infectie de zaadballen minder testosteron Handelsnaam
Andriol
Testoderm
Testoviron
en sperma kunnen produceren.

Gedurende het verloop van onbehandelde of zelfs behandelde lepra kan het afweersysteem van het lichaam ontstekingsreacties opwekken. Deze reacties kunnen koorts veroorzaken en daarnaast ontsteking van de huid, van de perifere zenuwen en (minder vaak) van de lymfeklieren, gewrichten, zaadballen, nieren, lever en ogen.

Diagnose

Belangrijke aanwijzingen voor de diagnose ‘lepra' zijn symptomen als een kenmerkende huiduitslag die niet verdwijnt, verlies van tastzin en misvormingen die het resultaat zijn van spierzwakte. De diagnose wordt bevestigd door microscopisch onderzoek van geïnfecteerd huidweefsel. Omdat leprabacteriën niet in het laboratorium kunnen worden gekweekt, hebben kweken en bloedonderzoek geen zin.

Preventie en behandeling

In het verleden werden leprapatiënten vaak geïsoleerd in instellingen of koloniën, terwijl misvormde leprapatiënten zelfs helemaal uit de gemeenschap werden verstoten. In sommige landen is dit nog steeds het geval. Isolatie is echter onnodig. Lepra is alleen besmettelijk in de onbehandelde lepromateuze vorm en zelfs dan wordt de ziekte niet gauw op anderen overgebracht. Als de behandeling eenmaal is gestart, kan de ziekte niet meer op anderen worden overgebracht. Bovendien hebben de meeste mensen een natuurlijke afweer tegen lepra en alleen bij degenen die langere tijd nauw contact hebben met een geïnfecteerde patiënt, bestaat een risico van infectie. Mensen die risico lopen, moeten zich onder controle stellen bij een arts, maar preventieve antibioticabehandeling wordt niet gegeven. Het BCG-vaccin, dat wordt gebruikt om tuberculose te voorkomen, biedt enige bescherming tegen lepra, maar wordt hiervoor niet vaak gebruikt.

Behandeling met antibiotica kan de progressie van lepra een halt toeroepen, maar herstelt eventuele zenuwbeschadiging of misvorming niet. Vroege herkenning en behandeling zijn van essentieel belang. Omdat sommige leprabacteriën ongevoelig zijn voor bepaalde antibiotica, wordt meer dan één geneesmiddel voorgeschreven. De standaardcombinatie is dapson en rifampicine Handelsnaam
Rifadin
Rimactan
. Dapson is relatief goedkoop en in het algemeen veilig in gebruik. Het veroorzaakt slechts af en toe allergische huiduitslag en bloedarmoede. Het duurdere rifampicine Handelsnaam
Rifadin
Rimactan
is sterker dan dapson. De ernstigste bijwerkingen van rifampicine Handelsnaam
Rifadin
Rimactan
zijn leverbeschadiging en griepachtige symptomen. Clofazimine Handelsnaam
Lampren
wordt bij ernstige gevallen vaak aan het behandelregime toegevoegd. Andere antibiotica die aan leprapatiënten kunnen worden gegeven, zijn onder andere ethionamide, minocycline Handelsnaam
Minocin
Aknemin
Minotab
, claritromycine Handelsnaam
Klacid
en ofloxacine Handelsnaam
Tarivid
Trafloxal
.

Behandeling met antibiotica moet lange tijd worden voortgezet, omdat de bacteriën moeilijk zijn uit te roeien. Afhankelijk van de ernst van de infectie en het oordeel van een arts wordt de behandeling 6 maanden tot vele jaren voortgezet. Sommige artsen bevelen voor mensen met lepromateuze lepra levenslange behandeling aan.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven
Illustraties
Tabellen
Disclaimer