MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Introductie

Rickettsiae zijn een ongebruikelijk type bacteriën die verschillende ziekten veroorzaken, waaronder Rocky Mountain spotted fever en epidemische vlektyfus. Rickettsiae verschillen van de meeste andere bacteriën doordat ze alleen kunnen leven en zich vermenigvuldigen in de cellen van een ander organisme (gastheer) en niet zelfstandig kunnen overleven. Ehrlichiae lijken sterk op Rickettsiae en veroorzaken vergelijkbare ziekten.

Voor sommige Rickettsiae en Ehrlichiae is de mens de belangrijkste gastheer. Voor de meeste soorten zijn echter dieren de gebruikelijke gastheer. Deze dierenpopulatie wordt het ‘infectiereservoir' genoemd. Dieren in het reservoir kunnen als gevolg van de infectie wel of niet ziek zijn. Rickettsiae worden meestal op mensen overgebracht door beten van teken, mijten, vlooien en luizen (vectoren) die zich daarvóór op een geïnfecteerd dier hebben gevoed. Q-koorts, een andere vorm van rickettsiose, kan door de lucht of in voedsel worden verspreid. Elk van de Rickettsiae en Ehrlichiae heeft zijn eigen gastheren en vectoren.

Bij mensen infecteren Rickettsiae de cellen die de binnenkant van de kleine bloedvaten bekleden. Hierdoor raken deze bloedvaten ontstoken of verstopt of gaan ze bloeden waarbij bloed in het omliggende weefsel terechtkomt. Het deel van het lichaam waar dit plaatsvindt, bepaalt welke symptomen ontstaan.

Symptomen en diagnose

De verschillende rickettsia-infecties geven meestal vergelijkbare symptomen. Koorts, ernstige hoofdpijn, een kenmerkende huiduitslag en een algeheel gevoel van ziekte (malaise) komen vaak voor. Omdat de uitslag vaak de eerste dagen niet optreedt, wordt een vroege rickettsia-infectie vaak ten onrechte voor een virusinfectie als griep aangezien.

Naarmate de rickettsia-infectie verergert, krijgt de patiënt last van verwardheid en ernstige malaise, vaak met hoesten, moeizaam verlopende ademhaling en soms braken en diarree. Bij sommige patiënten wordt de lever of de milt groter, functioneren de nieren niet meer en daalt de bloeddruk gevaarlijk. De infectie kan fataal verlopen.

Omdat Rickettsiae door teken, mijten, vlooien en luizen worden overgebracht, is een eerdere beet van één of meer van deze vectoren een nuttige aanwijzing, vooral in geografische gebieden waar rickettsia-infectie veel voorkomt. De meeste mensen herinneren zich een dergelijk beet echter niet.

De diagnose ‘rickettsia-infectie' is moeilijk snel te bevestigen omdat Rickettsiae niet met algemeen beschikbare laboratoriumonderzoeken kunnen worden geïdentificeerd. Speciale kweken en bloedonderzoeken voor Rickettsiae zijn niet routinematig beschikbaar en de uitvoering duurt zo lang dat de patiënt meestal moet worden behandeld voordat de onderzoeksresultaten beschikbaar zijn. Vermoeden van rickettsia-infectie blijft de belangrijkste factor bij de diagnose.

Behandeling

Rickettsia-infecties reageren direct op vroegtijdige behandeling met de antibiotica tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
, doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
en het, in Nederland nog zelden gebruikte, chlooramfenicol Handelsnaam
Globenicol
. Deze antibiotica worden door de mond (oraal) ingenomen, tenzij de patiënt zeer ziek is. In dat geval worden ze intraveneus toegediend. Het duurt meestal 1 tot 2 dagen voordat verbetering optreedt en vaak 2 tot 3 dagen voordat de koorts verdwijnt. De patiënt blijft minimaal 1 week antibiotica gebruiken en langer als de koorts aanhoudt. Wanneer laat met de behandeling wordt begonnen, treedt er langzamer verbetering op en houdt de koorts langer aan. Zonder behandeling, of als de behandeling te laat is gestart, kan de infectie fataal verlopen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Volgende: Ehrlichioses

Illustraties
Tabellen
Disclaimer