MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Rocky Mountain spotted fever

Rocky Mountain spotted fever (tekenbeetkoorts) is een door harde teken (Ixodes) overgebrachte rickettsia-infectie die huiduitslag, hoofdpijn en hoge koorts veroorzaakt. De ziekte komt niet in Nederland voor.

Rocky Mountain spotted fever (RMSF) wordt door de bacterie Rickettsia rickettsii veroorzaakt en is waarschijnlijk de meest voorkomende rickettsia-infectie in de Verenigde Staten. Ondanks de naam komt deze ziekte overal in de Verenigde Staten voor, met uitzondering van de staten Maine, Hawaï en Alaska. De ziekte komt vooral veel voor in het middenwesten en aan de zuidelijke Atlantische kust. De ziekte treedt voornamelijk op van maart tot september, wanneer de volwassen teken actief zijn en mensen zich het meest in gebieden begeven waar de teken voorkomen. In de zuidelijke staten van de Verenigde Staten kan de ziekte zich het gehele jaar voordoen. Mensen die veel tijd buiten doorbrengen in gebieden waar veel teken voorkomen, zoals kinderen jonger dan 15 jaar, hebben een verhoogd risico van infectie.

Teken nemen Rickettsiae op wanneer ze zich voeden op geïnfecteerde zoogdieren. Geïnfecteerde vrouwelijke teken kunnen Rickettsiae ook op hun nageslacht overbrengen. Een rickettsia-infectie wordt niet rechtstreeks van de ene persoon op de andere overgebracht.

Rickettsiae leven en vermeerderen zich in de cellen die de binnenwand van de bloedvaten bekleden. Meestal worden de bloedvaten in en onder de huid en in de hersenen, de longen, het hart, de nieren, de lever en de milt geïnfecteerd. Kleine bloedvaten waarin de infectie zich ontwikkelt, kunnen door bloedstolsels verstopt raken.

Symptomen

Kenmerkende symptomen zijn onder andere ernstige hoofdpijn, rillingen, extreme uitputting en spierpijn. De symptomen beginnen plotseling, 3 tot 12 dagen na een tekenbeet. Binnen enkele dagen ontstaat hoge koorts. In ernstige gevallen blijft deze gedurende 1 tot 2 weken hoog. De patiënt kan last krijgen van een droge kuchhoest.

Op ongeveer de vierde koortsdag verschijnt er een uitslag op de polsen en enkels die zich snel uitbreidt naar handpalmen, voetzolen, onderarmen, hals, gezicht, oksels, billen en romp. Eerst is de uitslag vlak en roze, maar later wordt deze iets verhoogd en donkerder. De uitslag jeukt niet. Warm water (bijvoorbeeld badwater) maakt de uitslag duidelijker zichtbaar. Na ongeveer 4 dagen ontstaan er kleine purperachtige spikkels (petechiae) op de huid als gevolg van onderhuidse bloedingen. Er kan een zweer ontstaan waar deze petechiae samensmelten.

Als de bloedvaten in de hersenen worden aangetast, kan de patiënt last krijgen van hoofdpijn, rusteloosheid, slapeloosheid of delirium. Er kan coma ontstaan. De patiënt kan ook misselijk worden, braken en buikpijn hebben en er kunnen een ontsteking van de luchtwegen (pneumonitis) en longontsteking ontstaan. Ook kunnen hartbeschadiging en anemie optreden. Hoewel dit niet vaak voorkomt, kan de bloeddruk dalen met, in ernstige gevallen, zelfs de dood tot gevolg.

Preventie en behandeling

Er is geen vaccin tegen RMSF, zodat het voorkomen van tekenbeten de beste preventie is. Door de broekspijpen in laarzen of sokken te stoppen en een permetrine Handelsnaam
Loxazol
-bevattend insecticide op de kleding aan te brengen, kunnen teken moeilijk de huid bereiken. Tekenwerende middelen als DEET (diëthyltoluamide) kunnen op de huid worden aangebracht. Veel muggenwerende middelen, die gewoonlijk DEET bevatten, zijn hiervoor ook geschikt. Deze middelen zijn zeer effectief. Bij kinderen moet het percentage DEET in verband met mogelijke bijwerkingen liever niet hoger zijn dan 20%. Regelmatig controleren op teken is belangrijk om een infectie te voorkomen, omdat de teek gemiddeld 24 uur op de huid moet zitten om de infectie over te dragen. Teken die op de huid zitten, moeten voorzichtig met een pincet worden verwijderd. De kop van de teek moet zo dicht mogelijk bij de huid worden vastgepakt. Rickettsiae kunnen worden overgebracht als een geïnfecteerde teek die zich met bloed heeft volgezogen, knapt bij het verwijderen.

Omdat RMSF ernstige ziekte of de dood kan veroorzaken, worden onmiddellijk antibiotica voorgeschreven bij een vermoeden van RMSF op basis van de symptomen en het risico van blootstelling aan de ziekte, zelfs indien de resultaten van laboratoriumonderzoek nog niet beschikbaar zijn. Tetracycline Handelsnaam
Tetracycline
, doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
en chlooramfenicol Handelsnaam
Globenicol
zijn effectieve antibiotica voor RMSF. Bij lichtere infecties worden ze oraal gegeven, bij ernstige infecties intraveneus. Door antibioticagebruik is het sterftepercentage aanzienlijk afgenomen van ongeveer 20% tot 5%. Het risico van overlijden is groter wanneer de behandeling laat wordt gestart. Omdat de meeste tekenbeten echter niet tot RMSF leiden, worden meestal geen antibiotica voorgeschreven bij iemand die alleen maar een tekenbeet heeft opgelopen. In plaats daarvan kan de persoon worden gevraagd symptomen onmiddellijk te rapporteren.

illustrative-material.table-short 1

ENKELE ANDERE RICKETTSIA-INFECTIES

ziekte

infecterend organisme

waar de infectie voorkomt

kenmerken van infectie

epidemische vlektyfus

Rickettsia prowazekii, overgebracht door luizen

gastheer: mensen

gehele wereld

begint na een incubatietijd van 7 tot 14 dagen plotseling met koorts, hoofdpijn en extreme vermoeidheid. Een uitslag verschijnt op de vierde tot zesde dag. Onbehandeld kan de infectie dodelijk zijn, vooral bij mensen ouder dan 50 jaar

muriene vlektyfus

Rickettsia typhi, overgebracht door vlooien

gastheer: knaagdieren, opossums

gehele wereld

symptomen lijken sterk op die van epidemische vlektyfus, maar zijn minder ernstig

Japanse vlektyfus

Rickettsia tsutsugamushi, overgedragen door mijten

gastheer: knaagdieren

Stille-Zuidzeegebied, begrensd door Japan, India, Australië en Thailand

begint na een incubatietijd van 6 tot 21 dagen plotseling met koorts, rillingen en hoofdpijn. Een uitslag verschijnt op de vijfde tot achtste dag

rickettsia-pokken

Rickettsia akari, overgebracht door mijten

gastheer: knaagdieren

voor het eerst waargenomen in New York; is ook gesignaleerd in andere gebieden van de Verenigde Staten en in Rusland, Korea en Afrika

ongeveer een week voordat de koorts opkomt, verschijnt er op de huid een kleine knoopachtige zweer (ulcus) met een zwart centrum; de koorts komt op en verdwijnt, houdt ongeveer een week aan en gaat gepaard met rillingen, hevige transpiratie, hoofdpijn, gevoeligheid voor zonlicht en spierpijn

Q-koorts

Coxiella burnetii (Rickettsia burnetii), overgedragen door inademing van geïnfecteerde druppeltjes die de Rickettsiae bevatten of door consumeren van besmette rauwe melk

gastheer: schapen, runderen en geiten

gehele wereld

begint na een incubatietijd van 9 tot 28 dagen plotseling met koorts, ernstige hoofdpijn, rillingen, extreme zwakte, spierpijn, pijn op de borst en pneumonitis, maar geen uitslag

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Ehrlichioses

Illustraties
Tabellen
Disclaimer