MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Toxoplasmose

Toxoplasmose is een infectie die wordt veroorzaakt door Toxoplasma gondii, een eencellige parasiet.

Toxoplasma komt over de hele wereld voor en infecteert mensen en een groot aantal dieren en vogels. Veel mensen in Nederland zijn met de parasiet geïnfecteerd, maar slechts weinigen ontwikkelen ooit symptomen. Ernstige ziekte ontwikkelt zich in het algemeen alleen bij foetussen en bij mensen met een verminderde afweer.

De parasiet kan in de weefsels van veel dieren leven, maar produceert alleen eieren (oöcysten) in cellen van het darmslijmvlies van katten. De eieren worden uitgescheiden in de ontlasting van de kat en kunnen maximaal 18 maanden in de aarde overleven.

Mensen die in contact komen met aarde die is besmet met Toxoplasma-eieren, kunnen de infectie oplopen door rechtstreeks hand-mondcontact of door het eten van besmet voedsel. Soms lopen dieren als varkens toxoplasmose op door besmette aarde. Mensen kunnen besmet raken door het eten van rauw of onvoldoende verhit vlees van geïnfecteerde dieren. Door zowel invriezen als goed verhitten wordt Toxoplasma vernietigd.

Een vrouw die de infectie in de zwangerschap oploopt, kan Toxoplasma via de placenta op het ongeboren kind overbrengen. Dit kan leiden tot een miskraam, doodgeboorte of een kind met aangeboren (congenitale) toxoplasmose. (zie Problemen bij pasgeborenen:Neonatale sepsis (bloedvergiftiging bij pasgeborene)Tabellen)

Een reeds vóór de zwangerschap geïnfecteerde vrouw kan de parasiet niet op het ongeboren kind overbrengen.

In het bijzonder mensen met een verminderde afweer, voornamelijk aids- of kankerpatiënten, of mensen die een orgaantransplantatie hebben ondergaan en geneesmiddelen krijgen om afstoting te voorkomen, hebben een verhoogd risico van toxoplasmose. De symptomen ontwikkelen zich meestal bij deze mensen doordat een eerder opgelopen Toxoplasma-infectie wordt gereactiveerd. De infectie treedt meestal in de hersenen op, maar kan ook de ogen aantasten of zich door het gehele lichaam verspreiden (dissemineren). Bij deze patiënten gaat het om een zeer ernstige vorm van toxoplasmose, die in vrijwel alle gevallen dodelijk is wanneer behandeling uitblijft.

Symptomen en diagnose

Kinderen die met aangeboren (congenitale) toxoplasmose worden geboren, kunnen ernstig ziek zijn en kort na de geboorte overlijden. Het is ook mogelijk dat ze pas na maanden of jaren symptomen krijgen. Bij sommige kinderen ontwikkelt de ziekte zich nooit. Kenmerkende symptomen bij pasgeborenen kunnen onder meer zijn: ontsteking van de ogen (chorioretinitis), mogelijk leidend tot blindheid, vergrote lever en milt, geelzucht, snel optredende bloeduitstortingen, epileptische aanvallen, een groot of een klein hoofd en geestelijke ontwikkelingsachterstand.

Toxoplasmose die na de geboorte wordt opgelopen bij verder gezonde mensen, veroorzaakt zelden symptomen. Wanneer symptomen optreden, zijn deze meestal licht en omvatten onder meer pijnloze, gezwollen lymfeklieren, steeds terugkerende verhoging en een vaag gevoel van ziekte. Soms ontwikkelen patiënten alleen chorioretinitis, met wazig zien, pijn in het oog en gevoeligheid voor licht.

De symptomen van toxoplasmose bij mensen met een verminderde afweer hangen af van de infectieplaats. Toxoplasmose van de hersenen (encefalitis) veroorzaakt symptomen als zwakte aan één kant van het lichaam, spraakproblemen, hoofdpijn, verwardheid en epileptische aanvallen. Acute gedissemineerde toxoplasmose kan huiduitslag, hoge koorts, rillingen, ademhalingsproblemen en moeheid veroorzaken. Bij sommige patiënten veroorzaakt de infectie ontsteking van de hersenen en de hersenvliezen (meningo-encefalitis), de lever (hepatitis), de longen (pneumonitis) of het hart (myocarditis).

De diagnose ‘toxoplasmose' wordt meestal gebaseerd op bloedonderzoek waarbij antilichamen tegen de parasiet worden aangetoond. Als de afweer van de patiënt door aids is verminderd, kan het bloedonderzoek echter fout-negatief zijn. De arts kan dan besluiten tot computertomografie (CT) en magnetische kernspinresonantie (MRI) van de hersenen. Minder vaak wordt om de diagnose te stellen een stukje geïnfecteerd weefsel weggenomen en microscopisch onderzocht (biopsie).

Behandeling en prognose

Geïnfecteerde volwassenen zonder symptomen en met een gezond afweersysteem hebben geen behandeling nodig. Patiënten met symptomen worden behandeld met sulfadiazine Handelsnaam
Sulfadiazine
plus pyrimethamine Handelsnaam
Daraprim
, waaraan leukovorine wordt toegevoegd om het beenmerg tegen de toxische effecten van pyrimethamine Handelsnaam
Daraprim
te beschermen. Patiënten met chorioretinitis kunnen ook clindamycine Handelsnaam
Dalacin
krijgen toegediend, in combinatie met prednison Handelsnaam
Prednison
of een ander corticosteroïd om ontsteking te verminderen.

Toxoplasmose komt vaak terug bij aidspatiënten, zodat de geneesmiddelen vaak voor onbepaalde tijd worden gegeven. Om toxoplasmose te voorkomen, krijgen sommige aidspatiënten preventief co-trimoxazol toegediend, waarmee ook infectie met Pneumocystis cariniikan worden voorkomen.

Vrouwen van wie bekend is dat ze tijdens de zwangerschap toxoplasmose hebben opgelopen, kunnen met spiramycine Handelsnaam
Rovamycine
worden behandeld om overdracht op het ongeboren kind te voorkomen. Zwangere vrouwen wordt meestal geadviseerd tijdens de zwangerschap geen kat in huis te halen (als ze nooit katten hebben gehouden), bij verzorging van de kattenbak of bij onderhoud van de tuin handschoenen te dragen en alleen goed doorbakken vleesproducten te eten.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Toxocariasis

Volgende: Trichinose

Illustraties
Tabellen
Disclaimer