MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Verkoudheid

Verkoudheid is een virusinfectie van het slijmvlies van neus, neusbijholten (sinussen), keel en grote luchtwegen.

Verkoudheid is een van de meest voorkomende ziekten. Verkoudheid wordt door veel verschillende virussen veroorzaakt, maar het vaakst door rinovirussen (waarvan er 100 subtypen bestaan). Verkoudheid die door rinovirussen wordt veroorzaakt, treedt vaker in het voorjaar en de herfst op. Verschillende virussen veroorzaken verkoudheid gedurende de rest van het jaar.

Verkoudheid wordt voornamelijk verspreid wanneer iemands handen in aanraking komen met besmette druppels afkomstig van een geïnfecteerde persoon. Dit vocht bevat verkoudheidsvirussen. Wanneer de persoon vervolgens met zijn handen zijn mond, neus of ogen aanraakt, krijgen de virussen toegang tot het lichaam en veroorzaken ze een nieuwe verkoudheid. Minder vaak wordt verkoudheid verspreid doordat iemand lucht inademt met druppeltjes afkomstig van een geïnfecteerde persoon die deze heeft uitgeniest of ‑gehoest. Een verkoudheid is het meest besmettelijk in de eerste 1 of 2 dagen nadat de symptomen zich ontwikkelen. Afkoeling veroorzaakt geen verkoudheid en vergroot iemands gevoeligheid voor infectie niet.

Symptomen en diagnose

De symptomen van verkoudheid beginnen 1 tot 3 dagen na infectie. Meestal is het eerste symptoom een onaangenaam gevoel in de neus of keel. Later begint de patiënt te niezen, krijgt een loopneus en voelt zich beroerd. Meestal ontstaat er geen koorts, maar soms is er wat verhoging bij het begin van de ziekte. Eerst is de afscheiding uit de neus waterig en helder en kan hinderlijk overvloedig zijn. Later wordt deze dikker, ondoorschijnend, geelgroen en minder overvloedig. Veel patiënten hoesten ook. De symptomen verdwijnen vaak binnen 4 tot 10 dagen, hoewel het hoesten vaak tot in de tweede week aanhoudt.

Bij complicaties kan de ziekte langer aanhouden. Een rinovirusinfectie wekt bij mensen met astma vaak astma-aanvallen op. Bij sommige mensen ontstaan door verkoudheid bacteriële infecties van het middenoor (otitis media) of van de neusbijholten. Deze infecties kunnen zich ontwikkelen doordat verstopping in de neus de normale afvoer van deze gebieden blokkeert, waardoor ophoping van vocht ontstaat en bacteriën zich in vastzittende afscheiding kunnen vermeerderen. Andere mensen krijgen bacteriële infecties van de lagere luchtwegen (secundaire bronchitis of pneumonie).

De diagnose ‘verkoudheid' kan gewoonlijk aan de hand van de symptomen worden gesteld. Hoge koorts, zware hoofdpijn, huiduitslag, moeite met ademhalen of pijn op de borst duiden erop dat de infectie geen gewone verkoudheid is. Meestal is geen laboratoriumonderzoek nodig om bij een verkoudheid de diagnose te stellen. Als er complicaties worden vermoed, kan bloedonderzoek worden uitgevoerd en röntgenfoto's worden gemaakt.

Preventie

Omdat zoveel verschillende virussen verkoudheid veroorzaken en omdat elk virus in de loop van de tijd enigszins verandert, is er nog geen effectief vaccin ontwikkeld. De beste voorzorgsmaatregel is goede hygiëne. Omdat veel verkoudheidsvirussen worden verspreid door contact met besmette druppels afkomstig van iemand die geïnfecteerd is, geldt dit zowel voor degene die verkouden is als de mensen in zijn omgeving (gezin en werk). Niezen, snuiten en hoesten dient in tissues te worden gedaan, die daarna zorgvuldig moeten worden weggegooid. Zo mogelijk moet de zieke persoon in een aparte kamer slapen. Ook door gemeenschappelijk gebruikte voorwerpen schoon te maken, kan de verspreiding van verkoudheidsvirussen worden verminderd.

Ondanks de populariteit van echinaceapreparaten en hoge doses vitamine C (tot 2000 mg per dag) is niet aangetoond dat daardoor verkoudheid wordt voorkomen.

Behandeling

Iemand met een verkoudheid moet oppassen voor afkoeling, moet rust nemen en moet proberen verspreiding van de infectie naar anderen te voorkomen. Iemand met koorts of ernstige symptomen kan het beste thuis blijven. Door veel drinken en inademen van stoom of damp kan worden voorkomen dat de afscheiding vast gaat zitten waardoor deze gemakkelijker kan worden weggesnoten.

Op dit moment beschikbare antivirale middelen zijn niet werkzaam tegen verkoudheid. Het experimentele antivirale middel pleconaril (niet in Nederland verkrijgbaar) vermindert de duur en de ernst van de verkoudheidssymptomen en komt mogelijk in de nabije toekomst op de markt.

Er zijn diverse populaire, vrij verkrijgbare middelen op de markt die de symptomen van een verkoudheid enigszins verlichten. (zie Zelfzorgmiddelen: Middelen tegen verkoudheid)

Deze genezen niet de infectie, die meestal na een week toch wel vanzelf verdwijnt. Daarom zijn artsen van mening dat de patiënt zelf moet uitmaken of hij deze gebruikt, afhankelijk van hoe slecht hij zich voelt. Diverse soorten geneesmiddelen worden gebruikt om verkoudheidsverschijnselen te verlichten: neusdruppels helpen om de verstopte neusdoorgangen te openen, antihistaminica helpen bij een loopneus en hoestsiropen maken het hoesten gemakkelijker doordat ze het slijm verdunnen of de hoest onderdrukken. Deze middelen worden vaak verkocht als combinaties, maar zijn ook los verkrijgbaar. Antihistaminica kunnen echter slaperigheid veroorzaken.

Acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) wordt in het algemeen niet aanbevolen voor kinderen, omdat het in deze leeftijdsgroep gepaard gaat met een verhoogd risico van het syndroom van Reye. Zogenaamde ‘kinderaspirine' bevat dan ook meestal geen acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
, maar paracetamol. Hoestonderdrukkende middelen worden in principe niet aanbevolen, omdat hoesten een goede manier is om bij een virusinfectie slijm en afvalmateriaal uit de luchtwegen te verwijderen. Zware hoest die de slaap beïnvloedt of groot ongemak veroorzaakt, kan met een hoestonderdrukkend middel worden bestreden. 

type

geneesmiddel

bijwerkingen

analgetica/antipyretica 

(verlichten pijn, verminderen koorts)

paracetamol

minimaal

acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine)

syndroom van Reye mogelijk bij kinderen met griep, maagirritatie

niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen als ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian
en naproxen Handelsnaam
Aleve
Femex
Naprocoat
Naprosyne
Naprovite
Nycopren

maagirritatie

antihistaminica 

(geven verlichting bij verstopte neus en niezen)

broomfeniramine

chloorfeniramine

clemastine Handelsnaam
Tavegil

difenhydramine

al deze middelen kunnen sufheid veroorzaken en droge mond, wazig zien, moeilijk urineren, obstipatie en, bij ouderen, een licht gevoel in het hoofd bij rechtop staan en verwardheid

hoestonderdrukkende middelen 

(verminderen het hoesten)

benzonataat*

verwardheid, maagklachten

codeïne

obstipatie, sufheid, problemen bij urineren, maagklachten

dextromethorfan Handelsnaam
Tosion Retard
Daromefan

minimaal: verwardheid, nervositeit en irritatie bij hoge doses

decongestiva (neusspray) 

(openen van verstopte neus)

nafazoline Handelsnaam
Albalon liquifilm

oxymetazoline Handelsnaam
Nasivin
Oxylin Liquifilm
Sinex Vicks

fenylefrine Handelsnaam
Boradrine
Visadron

xylometazoline Handelsnaam
Otrivin

opnieuw neusverstopping (erger na stoppen met het geneesmiddel)

decongestiva (oraal) 

verhelpen van een loopneus)

pseudo-efedrine

hartkloppingen, hoge bloeddruk, nervositeit, slapeloosheid

expectorantia 

(oplossen van slijm)

guaiafenesine Handelsnaam
Toplexil

minimaal, hoofdpijn en maagklachten bij hoge doses

andere 

zink (tabletten of neusgel)

metaalachtige smaak

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Severe acute respiratory syndrome (SARS)

Illustraties
Tabellen
Disclaimer