MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Infectie met het herpes-simplex-virus

Een infectie met het herpes-simplex-virus (HSV) veroorzaakt terugkerende erupties van kleine, pijnlijke, met vocht gevulde blaasjes op de huid of slijmvliezen.Er zijn twee typen herpes-simplex-virussen, HSV-1 en HSV-2. HSV-1 is meestal de veroorzaker van koortsuitslag op de lippen (herpes labialis, ‘koortslip' (zie Mondzweren: Herpes-simplex-infectie in de mond)) en blaasjes op het hoornvlies (cornea) van het oog (herpes simplex keratitis (zie Hoornvliesaandoeningen: Herpes-simplex-keratitis)). HSV-2 veroorzaakt vaak herpes genitalis. Het onderscheid is niet absoluut: genitale infecties worden soms door HSV-1 veroorzaakt. Deze infecties kunnen worden overgebracht door direct contact met blaasjes en soms door contact via de mond of via seksueel contact met chronisch geïnfecteerde mensen in de periode direct voorafgaande aan het uitbreken van blaasjes.

Nadat de blaasjes zijn verdwenen, blijft het virus in een inactieve (latente) staat achter in de neurale ganglia (een groep zenuwcellen) van waaruit zenuwvezels naar het geïnfecteerde deel van de huid ontspringen. Van tijd tot tijd wordt het virus gereactiveerd, gaat zich weer vermeerderen en verplaatst zich via de zenuwvezels terug naar de huid, waardoor dan weer blaasjes ontstaan op dezelfde plaats als bij de eerdere infectie. Soms kan het virus zelfs op de huid of slijmvliezen aanwezig zijn zonder dat er een duidelijk blaasje is.

Reactivatie van latente orale of genitale HSV-infectie kan door koorts, menstruatie, emotionele stress of onderdrukking van het afweersysteem worden opgewekt. Een episode van koortsuitslag kan ontstaan na lichamelijk trauma, zoals een tandheelkundige behandeling of overmatige blootstelling van de lippen aan zonlicht. Vaak is de prikkel die de aanzet geeft niet bekend.

Symptomen en complicaties

De eerste infectie van de mond met HSV veroorzaakt meestal blaasjes in de mond (herpetische gingivostomatitis). Daarnaast voelt de persoon zich in het algemeen ziek en heeft koorts, hoofdpijn en pijn in het lichaam. De mondzweertjes blijven 10 tot 14 dagen aanwezig en zijn vaak zeer pijnlijk, wat hinder kan geven bij eten en drinken. Soms zijn bij een eerste infectie van de mond gezwollen speekselklieren het enige symptoom. In enkele gevallen ontstaan er geen symptomen. Herpetische gingivostomatitis doet zich het vaakst voor bij kinderen.

Recidieven van een HSV-infectie van de mond veroorzaakt zogeheten ‘koortsuitslag' (zo genoemd omdat ze vaak door koorts ontstaan). Deze uitslag ontstaat meestal op de lippen. Een episode van koortsuitslag begint met een tintelend gevoel op de betreffende plaats. Deze tinteling duurt enkele minuten tot enkele uren en wordt gevolgd door roodheid en zwelling. Meestal vormen zich met vocht gevulde blaasjes die openbreken waardoor zweertjes ontstaan. De zweertjes veranderen snel in een korstje. Na een week laat het korstje los en eindigt de episode. Minder vaak treden tinteling en roodheid op zonder blaasjesvorming. Soms vormen zich kleine groepjes herpesblaasjes op het tandvlees of het gehemelte. Deze blaasjes blijven ongeveer een week en verdwijnen dan.

De eerste genitale HSV-infectie kan ernstig en langdurig zijn en gepaard gaan met veel pijnlijke blaasjes in het genitale gebied. Koorts en een algeheel gevoel van ziekte (malaise) komen vaak voor en sommige mensen hebben een branderig gevoel bij het plassen. Soms heeft een geïnfecteerde persoon geen symptomen. Een volgende aanval van herpes genitalis begint met symptomen (waaronder een plaatselijk tintelend en onaangenaam gevoel, jeuk of pijn in de lies) enkele uren tot 2 à 3 dagen voordat de blaasjes verschijnen. Er ontstaan pijnlijke blaasjes omgeven door een roodachtige rand op de huid of slijmvliezen in de schaamstreek. De blaasjes breken snel open, waarna zweertjes ontstaan. Ook kunnen blaasjes ontstaan op dijen, billen of rond de anus. Bij vrouwen kunnen blaasjes op de uitwendige geslachtsdelen ontstaan. Ze zijn dan meestal duidelijk te zien en zeer pijnlijk. Inwendige blaasjes kunnen in de vagina of op de cervix ontstaan. Deze zijn minder pijnlijk en niet zichtbaar. Een episode van recidiverende herpes genitalis duurt doorgaans een week.

Bij mensen met een verminderde afweer kunnen recidiverende uitbraken van herpes genitalis of orale herpes leiden tot progressieve, geleidelijk groter wordende zweren. Het duurt weken voordat deze genezen. De infectie kan zich verder door het lichaam verspreiden en zich naar de slokdarm en de longen verplaatsen. Zweren in de slokdarm veroorzaken pijn bij het slikken en infectie van de longen veroorzaakt longontsteking met hoesten en kortademigheid.

Soms dringt HSV-1 of HSV-2 binnen door een wondje in de huid van een vinger en veroorzaakt een gezwollen, pijnlijke, rode vingertop (herpetische fijt).

HSV-1 infecteert soms het hoornvlies van het oog (herpes simplex keratitis). (zie Hoornvliesaandoeningen: Herpes-simplex-keratitis)

Dit veroorzaakt een pijnlijke zweer en wazig zien. Na verloop van tijd kan het hoornvlies troebel worden, wat een ernstig verlies van gezichtsvermogen veroorzaakt en hoornvliestransplantatie nodig maakt.

Zuigelingen of volwassenen met een huidaandoening die ‘atopisch eczeem' wordt genoemd, kunnen een potentieel dodelijke HSV-infectie ontwikkelen in de door eczeem aangedane huid (eczema herpeticum). (zie Jeuk en niet-infectieuze uitslag: Symptomen)

Mensen met atopisch eczeem dienen daarom nauw contact met iemand met een actieve herpesinfectie te vermijden.

Hoewel meestal alleen de huid en andere oppervlakkige delen van het lichaam worden geïnfecteerd, kan HSV in zeldzame gevallen inwendige organen infecteren, zoals de hersenen (herpes-simplex-encefalitis). Herpesencefalitis begint met verwardheid, koorts en epileptische aanvallen en kan dodelijk aflopen.

Een enkele keer komt het voor dat een zwangere vrouw HSV-infectie overbrengt op haar kind (neonatale herpes). Overdracht (transmissie) vindt meestal bij de geboorte plaats, wanneer het kind in het geboortekanaal met geïnfecteerd slijmvlies in contact komt. Infectie van het kind is het meest waarschijnlijk wanneer de vrouw in het vaginale gebied zichtbare herpesblaasjes heeft. Veel kinderen worden echter geïnfecteerd door moeders zonder duidelijke blaasjes. In zeldzame gevallen kan HSV tijdens de zwangerschap op de foetus worden overgebracht. Pasgeborenen met HSV-infectie worden zeer ziek. De ziekte kan door het gehele lichaam optreden of tot hersen- of huidinfectie leiden. Zonder behandeling overlijdt tweederde van de patiënten en zelfs met behandeling is de prognose ongunstig.

Diagnose

HSV-infectie is meestal gemakkelijk te herkennen. Bij twijfel kan een uitstrijkje van een blaasje worden gemaakt. Dit kan naar het laboratorium worden gestuurd om het virus te kweken. Soms wordt materiaal van de blaasjes afgeschraapt en microscopisch onderzocht. Het virus zelf is niet zichtbaar, maar soms zijn grote, geïnfecteerde cellen (reuscellen) te zien die kenmerkend zijn voor een virusinfectie. Bloedonderzoek om antilichamen tegen HSV aan te tonen. kan soms zinvol zijn. Met een nieuw type bloedonderzoek kan onderscheid worden gemaakt tussen HSV-1-infectie en HSV-2-infectie.

Behandeling

Geen van de huidige antivirale behandelingen kan HSV-infectie uitroeien en behandeling van de eerste orale of genitale infectie voorkomt chronische infectie via de zenuwbanen niet. Het ongemak van een recidiverende uitbraak kan door behandeling echter wel enigszins worden verminderd en de duur van de uitbraak kan door de behandeling met een dag of twee worden bekort. Behandeling is het effectiefst indien er vroeg mee wordt begonnen, binnen enkele uren na aanvang van de symptomen en bij voorkeur bij het eerste teken van tinteling of ongemak, voordat er blaasjes ontstaan. Bij mensen die frequente, pijnlijke aanvallen hebben, kan het aantal uitbraken worden verminderd door continue behandeling (onderdrukking) met antivirale middelen.

Aciclovir Handelsnaam
Zovirax
Previum
- of penciclovircrème kan de genezingstijd en de duur van de symptomen van koortsuitslag met ongeveer een dag bekorten. Eveneens vrij verkrijgbare crèmes die docosanol of tetracaïne Handelsnaam
tetracaïne
bevatten, remmen het virus niet, maar werken als lokale pijnverlichter. Behandeling met oraal aciclovir Handelsnaam
Zovirax
Previum
, valaciclovir Handelsnaam
Zelitrex
of famciclovir Handelsnaam
Famvir
gedurende enkele dagen is een andere mogelijkheid. Ernstige HSV-infecties worden in de regel met intraveneuze aciclovir Handelsnaam
Zovirax
Previum
behandeld. Ter bestrijding van herpes simplex keratitis zijn trifluridine Handelsnaam
TFT Ophthiole
-oogdruppels en aciclovircrème beschikbaar.

Bij patiënten die weinig ongemak ondervinden, is de enige behandeling die bij herpes labialis of herpes genitalis nodig is het geïnfecteerde gebied schoonhouden door het voorzichtig met water en zeep te wassen. Het aanbrengen van ijs kan verzachtend werken en de zwelling verminderen.

Omdat herpes simplex besmettelijk is, moeten mensen met een infectie van de lippen tijdens erupties kussen vermijden. Mensen met herpes genitalis dienen altijd condooms te gebruiken. Zelfs wanneer er geen zichtbare blaasjes zijn, kan het virus aanwezig zijn op de genitaliën en kan het op de partner worden overgebracht.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Infectie met het Epstein-Barr-virus

Volgende: Severe acute respiratory syndrome (SARS)

Illustraties
Tabellen
Disclaimer