MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Sinusitis

Sinusitis is een ontsteking van de neusbijholten.

Sinusitis is een van de meest voorkomende medische aandoeningen. Sinusitis kan in elk van de vier groepen neusbijholten ontstaan: de kaakholten, de zeefbeenholten, de voorhoofdsholten en de wiggebeensholten. Meestal zijn verschillende bijholten tegelijkertijd aangedaan. Sinusitis treedt bijna altijd op in combinatie met een ontsteking van de neusgangen (rhinitis) en sommige artsen noemen de aandoening dan ook rinosinusitis. Rhinitis kan acuut (kortdurend) of chronisch (langdurend) zijn.

Acute sinusitis: acute sinusitis kan door allerlei bacteriën worden veroorzaakt en ontstaat vaak als de uitmonding van de neusbijholten geblokkeerd is. Een dergelijke afsluiting is meestal het gevolg van een virusinfectie van de bovenste luchtwegen, zoals een verkoudheid. Bij een verkoudheid raakt de uitmonding van de bijneusholten vaak verstopt door de gezwollen slijmvliezen van de neusholte. Lucht uit de neusbijholten wordt in de bloedbaan opgenomen en de druk in de holten neemt af, waardoor er pijn ontstaat en vocht in de holten wordt gezogen. Dit vocht is een voedingsbodem voor bacteriën. Witte bloedcellen en nog meer vocht verzamelen zich in de holten om de bacteriën te bestrijden. Door deze instroom wordt de druk hoger en neemt de pijn toe.

Allergieën kunnen ook zwelling van het slijmvlies veroorzaken waardoor de uitmonding van de neusbijholten verstopt raakt. Mensen met een scheef neustussenschot hebben ook een hoger risico van verstopte neusbijholten.

Chronische sinusitis: sinusitis wordt chronisch genoemd als deze langer dan vier weken aanhoudt. Soms is er sprake van een genetische aanleg. Soms ontstaat chronische sinusitis van de kaakholte als gevolg van een tandwortelabces dat zich naar de bovengelegen sinus uitbreidt.

illustrative-material.figure-short 2

De neusbijholten en hun ligging

De neusbijholten en hun ligging

De neusbijholten zijn holle ruimten in de botstructuren rond de neus. De beide voorhoofdsholten liggen iets boven de wenkbrauwen. De twee kaakholten bevinden zich in de jukbeenderen en de twee groepen zeefbeencellen liggen aan weerszijden van de neusholten. De twee wiggebeensholten (niet afgebeeld) bevinden zich achter de zeefbeencellen.

Symptomen en diagnose

Bij acute sinusitis is het gebied rond de aangetaste holte meestal pijnlijk, drukgevoelig en gezwollen. Een kaakholteontsteking veroorzaakt kiespijn en hoofdpijn. Bij een voorhoofdsholteontsteking is de hoofdpijn ter hoogte van het voorhoofd gelokaliseerd. Sinusitis van de zeefbeenholten veroorzaakt pijn achter en tussen de ogen en een zware voorhoofdspijn. De pijn bij sinusitis van de wiggebeensholte is niet duidelijk afgebakend en kan aan de voorkant of achterkant van het hoofd worden gevoeld.

Bij acute sinusitis kan er gele of groene pus uit de neus vloeien. Koorts en koude rillingen kunnen erop duiden dat de infectie zich vanuit de neusbijholten verder heeft uitgebreid. Een verandering in het gezichtsvermogen of een zwelling rond de ogen is een ernstige complicatie die (binnen enkele minuten tot een paar uur) tot blindheid kan leiden. Deze complicatie moet met spoed door een arts worden behandeld.

De symptomen van chronische sinusitis zijn meestal veel minder uitgesproken en gaan minder vaak gepaard met pijn. De meest voorkomende symptomen van chronische sinusitis zijn neusverstopping en postnasal drip. Patiënten met sinusitis kunnen last hebben van gekleurde afscheiding uit de neus en een verminderd reukvermogen. Bij de patiënt kan een algeheel gevoel van ziekzijn (malaise) bestaan.

Een arts stelt de diagnose op basis van de kenmerkende symptomen en, soms, een röntgenonderzoek. Op röntgenfoto's kan vocht in de neusbijholten zichtbaar zijn, maar op een CT-scan kan de mate en ernst van de sinusitis beter worden vastgesteld. In geval van een kaakholteontsteking kan het gebit door middel van een röntgenfoto op tandwortelabcessen worden gecontroleerd. Soms wordt een dun kijkinstrument (endoscoop) in de neus ingebracht om de uitmonding van de bijholten te inspecteren en monsters van het vocht te nemen voor een kweek. Deze ingreep kan onder plaatselijke verdoving in de spreekkamer van de huisarts worden uitgevoerd.

Behandeling

De behandeling van sinusitis is gericht op verbetering van de afvoer uit de neusbijholte en op bestrijding van de infectie. Om te beginnen worden slijmvliesslinkende neussprays, zoals xylometazoline Handelsnaam
Otrivin
voorgeschreven, maar deze kunnen maar gedurende een beperkte tijd worden gebruikt. Zowel bij acute als bij chronische sinusitis worden meestal ook antibiotica als amoxicilline Handelsnaam
Amoxicilline
Clamoxyl
Flemoxin
of trimethoprim/sulfamethoxazol Handelsnaam
Co‑Trimoxazol
Bactrimel
Eusaprim
Sulfotrim
(co-trimoxazol) gegeven, maar bij chronische sinusitis moet het antibioticagebruik langer worden voortgezet. Neusspoelingen met zout water kunnen helpen de neusholten schoon en vochtig te houden. Wanneer antibiotica niet effectief zijn, wordt er mogelijk operatief ingegrepen met als doel de bijholten uit te spoelen en van materiaal voor kweek af te nemen, of om de afvoer uit de neusbijholten te verbeteren, waardoor de ontsteking vanzelf verdwijnt.

illustrative-material.sidebar 1

Schimmelinfecties van de neusbijholten

In de neus en neusbijholten van de meeste gezonde mensen kunnen allerlei schimmels voorkomen die normaal overal in de omgeving worden aangetroffen. Onder bepaalde omstandigheden kunnen schimmels echter een ernstige ontsteking van de neus en neusbijholten veroorzaken.

Een schimmelbal is een wildgroei van schimmels bij mensen die verder gezond zijn. Tot de symptomen behoren onder meer: (druk)pijn in de neusbijholten, neusverstopping, vochtafvloeiing en chronische infectie. Chirurgisch ingrijpen is noodzakelijk om de aangetaste bijholten open te maken en het schimmelmateriaal te verwijderen.

Allergische schimmelsinusitis is een aandoening waarbij schimmels een reactie veroorzaken die wordt gekenmerkt door hevige neusverstopping en de vorming van poliepen in de neus en neusbijholten. De poliepen blokkeren de neus en de ingangen naar de bijholten en veroorzaken chronische ontsteking. Vaak is slechts één zijde van de neus aangetast door de poliepen en ontsteking. Meestal is chirurgisch ingrijpen noodzakelijk om de bijholten te openen en het schimmelmateriaal te verwijderen. Ook is langdurige behandeling nodig met corticosteroïden, antibiotica en soms schimmeldodende geneesmiddelen die rechtstreeks op het aangetaste gebied worden aangebracht of via de mond worden ingenomen. Deze geneesmiddelen zorgen ervoor dat de ontsteking afneemt en de schimmel verdwijnt. Maar zelfs na langdurige behandeling is de kans zeer groot dat de aandoening terugkomt.

Invasieve schimmelsinusitis is een zeer ernstige aandoening die vooral ontstaat bij mensen met een verzwakt immuunsysteem als gevolg van chemotherapie of door ziekten als slecht ingestelde diabetes, leukemie, lymfoom, multipel myeloom of aids. De aandoening kan zich snel uitbreiden. De symptomen zijn onder meer: pijn, koorts en pusafscheiding uit de neus. De schimmel kan zich uitbreiden naar de oogkas, wat uitpuiling van het aangetaste oog (proptosis) en blindheid veroorzaakt. Er wordt een biopsie verricht om de diagnose te stellen. De behandeling bestaat uit chirurgie en intraveneus toegediende schimmeldodende geneesmiddelen. De onderliggende ziekte moet ook worden behandeld en een verzwakt immuunsysteem moet worden gestimuleerd.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Scheef neustussenschot

Volgende: Vestibulitis nasalis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer