MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ
In dit onderwerp
Opticusneuropathie
Naar boven

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Opticusneuropathie

Bij opticusneuropathie is de oogzenuw door verstopping van de bloedtoevoer, een tekort aan voedingsstoffen of door toxinen beschadigd.

Verstopping van de bloedtoevoer naar het gedeelte van de oogzenuw dat zich in het oog bevindt, kan tot het afsterven of disfunctie van oogzenuwcellen leiden en wordt ‘ischemische opticusneuropathie' genoemd. De aandoening kan in twee vormen voorkomen: niet-arterieel en arterieel.

Niet-arteriële ischemische opticusneuropathie komt meestal voor bij personen ouder dan 50 jaar. Tot de risicofactoren behoren hoge bloeddruk, diabetes mellitus en atherosclerose. Deze vorm van opticusneuropathie komt in incidentele gevallen voor bij jongere mensen met ernstige vormen van migraine. Arteriële ischemische opticusneuropathie treedt meestal op bij personen ouder dan 70 jaar. De bloedtoevoer naar de oogzenuw is verstopt door ontsteking van de slagaders (arteriitis), in het bijzonder van de arteria temporalis, wat arteriitis temporalis (reuscelarteriitis) (zie Vasculaire bindweefselaandoeningen: Arteriitis temporalis) veroorzaakt.

Schade aan de oogzenuw kan ook worden veroorzaakt door blootstelling aan een stof die schadelijk is voor de oogzenuw, zoals lood, methanol, ethyleenglycol (antivries), tabak of arsenicum. Dit type oogzenuwbeschadiging wordt soms ‘toxische amblyopie' genoemd. Opticusneuropathie kan worden veroorzaakt door een tekort aan voedingsstoffen (soms ‘deficiëntieamblyopie' genoemd), vooral aan vitamine B12. De aandoening komt vooral voor bij alcoholverslaafden, hoewel de oorzaak bij die groep eerder ondervoeding is dan de alcohol zelf. In zeldzame gevallen wordt opticusneuropathie door geneesmiddelen als chlooramfenicol Handelsnaam
Globenicol
, isoniazide Handelsnaam
Isoniazide
, ethambutol Handelsnaam
Myambutol
en digoxine Handelsnaam
Lanoxin
veroorzaakt.

Het gezichtsvermogen kan snel verloren gaan (binnen enkele minuten of uren), maar kan ook geleidelijk in de loop van twee tot zeven dagen verdwijnen. Afhankelijk van de oorzaak kan het gezichtsvermogen in één of beide ogen worden aangetast. Het gezichtsvermogen in het betreffende oog kan variëren van vrijwel normaal tot volledige blindheid. Wanneer de opticusneuropathie door blootstelling aan een toxine of door een tekort aan voedingsstoffen wordt veroorzaakt, worden beide ogen meestal aangetast. Het verlies van het gezichtsvermogen in een klein deel van het midden van het gezichtsveld breidt zich geleidelijk uit en kan tot totale blindheid leiden. Patiënten met arteriitis temporalis zijn meestal ouder en bij hen gaat het gezichtsvermogen meestal in grotere mate verloren.

Bij ongeveer 40% van de mensen met niet-arteriële ischemische opticusneuropathie treedt in de loop van de tijd spontaan verbetering op. Bij deze aandoening keert de aanval zeer zelden in hetzelfde oog terug. Bij naar schatting 10 tot 34% van de patiënten wordt het andere oog binnen een periode van vijf jaar aangetast.

De diagnose wordt gesteld na onderzoek van de achterzijde van de ogen met een oftalmoscoop. Voor het vaststellen van de oorzaak is het nodig een nauwkeurig overzicht te verkrijgen van mogelijke blootstelling (in het verleden) aan toxische stoffen en te bepalen of de persoon lijdt aan een van de ziekten waarvan bekend is dat ze een risicofactor vormen. Als arteriitis temporalis de vermoedelijke oorzaak is, kunnen bloedonderzoek en een biopsie van de arteria temporalis worden uitgevoerd om de diagnose te bevestigen.

Bij patiënten met niet-arteriële ischemische opticusneuropathie bestaat de behandeling uit het onder controle houden van de bloeddruk, de diabetes mellitus, het cholesterol en andere factoren die invloed hebben op de bloedtoevoer naar de oogzenuw. Mensen met arteriële ischemische opticusneuropathie als gevolg van arteriitis temporalis worden behandeld met hoge doses corticosteroïden om verlies van het gezichtsvermogen in het andere oog te voorkomen. Dit gebeurt anders binnen enkele dagen tot weken bij 25 tot 50% van de patiënten als de behandeling niet wordt gestart. Er wordt nog onderzocht welke rol acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) speelt bij het voorkómen van aantasting van het tweede oog, hoewel momenteel nog geen aanwijzingen zijn gevonden dat gebruik ervan zinvol is.

Personen met opticusneuropathie als gevolg van blootstelling aan chemische stoffen of geneesmiddelen moeten tabak, alcohol of andere verantwoordelijke toxische chemicaliën of geneesmiddelen vermijden. Als de kwaal (mede) door alcoholmisbruik is veroorzaakt, moet de patiënt zorgen voor een goed uitgebalanceerde voeding en moet hij extra vitaminen innemen. Als de aandoening door loodvergiftiging wordt veroorzaakt, kan het lood met behulp van zogenoemde ‘chelaatvormende middelen' (chelatoren), zoals succimer of dimercaprol, uit het lichaam worden verwijderd.

Bij mensen met opticusneuropathie die door een tekort aan voedingsstoffen wordt veroorzaakt, bestaat de behandeling meestal uit aanvulling van het tekort door middel van voedingssupplementen. Als de oorzaak echter een gebrek aan vitamine B12 is, volstaat een behandeling met alleen voedingssupplementen niet. Een tekort aan vitamine B12 wordt doorgaans behandeld met injecties met vitamine B12-supplementen. Tenzij aangetoond is dat de oogzenuw in omvang afneemt (atrofie), is de verwachting dat het gezichtsvermogen dat verloren is gegaan, gedeeltelijk wordt hersteld.

illustrative-material.sidebar 1

Patronen van verlies van gezichtsvermogen

Het type verlies van het gezichtsvermogen hangt af van de plaats waar de schade aan de optische zenuwbanen zich bevindt.

Als de oogzenuw bijvoorbeeld beschadigd raakt ergens tussen een van de ogen en het chiasma opticum, zal de patiënt alleen aan dat oog blind worden. Is het chiasma opticum beschadigd, dan gaat bij beide ogen een deel van het gezichtsvermogen verloren: het rechter oog verliest het gezichtsvermogen in het rechter gedeelte van het gezichtsveld en het linker oog verliest het gezichtsvermogen in het linker gedeelte van het gezichtsveld.

Bij hemianopsie ontstaat een ander patroon van verlies van het gezichtsvermogen door een probleem verderop in de optische zenuwbaan. Dit is vaak het gevolg van een CVA of een tumor. Hierbij is de helft van het gezichtsveld van beide ogen aangetast. Bij schade aan het linker gedeelte van de hersenen verliezen beide ogen zo de rechter helft van hun gezichtsveld.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Neuritis optica

Volgende: Papiloedeem

Illustraties
Tabellen
Disclaimer