MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Exophthalmus

Exophthalmus (exoftalmie) is het in abnormale mate uitpuilen van één of beide ogen.

Exophthalmus kan het gevolg zijn van een groot aantal verschillende aandoeningen. Zo zwellen bij sommige schildklieraandoeningen, vooral de ziekte van Graves-Basedow (zie Schildklieraandoeningen: Oorzaken), de weefsels in de oogkas en hopen zich bepaalde typen cellen op (bijvoorbeeld lymfocyten), waardoor de oogbol naar voren wordt geduwd. Exoftalmie kan ook plotseling door een bloeding achter het oog of een ontsteking van de oogkas ontstaan. Verder kan er achter het oog een gezwel ontstaan, goedaardig of kwaadaardig, dat de oogbol naar voren drukt. Een zeldzame goedaardige opeenhoping van ontstekings- en bindweefsel (pseudo-tumor) kan exophthalmus met pijn en opzwelling veroorzaken. Ook bij trombose van de sinus cavernosus wordt het oog naar buiten gedrukt doordat het bloed niet weg kan uit de aders die het oog verlaten. Ten slotte kunnen er achter het oog afwijkende verbindingen ontstaan tussen slagaders en aders (arterioveneuze malformaties), waardoor een pulserende exoftalmie ontstaat: het uitpuilende oog pulseert daarbij op het ritme van de hartslag.

Het uitpuilende oog wordt minder goed beschermd door de oogleden zodat het hoornvlies (cornea) te droog kan worden. Daardoor kunnen hoornvlieszweren ontstaan die geïnfecteerd kunnen raken. Langdurige exophthalmus kan het gezichtsvermogen beschadigen doordat de oogzenuw wordt uitgerekt. De verhoogde druk binnen de oogkas kan er ook toe leiden dat de oogzenuw wordt samengedrukt. Hierdoor kan het gezichtsvermogen ook worden aangetast.

Diagnose en behandeling

Niet alle mensen met enigszins uitpuilende ogen lijden aan exophthalmus. Sommigen hebben van nature iets naar voren staande ogen, waarvan veel wit te zien is. De mate van uitpuiling kan worden gemeten met een eenvoudig meetlatje of met een speciaal instrument dat ‘exoftalmometer' wordt genoemd. Soms worden andere diagnostische tests gedaan, zoals een CT-scan of tests om de schildklierwerking te bepalen.

De behandeling hangt af van de oorzaak. Bij arterioveneuze malformaties kan chirurgisch ingrijpen nodig zijn om bepaalde bloedvaten af te sluiten. Een schildklieraandoening die zo ernstig is dat exoftalmie ontstaat, moet soms worden behandeld. Het is echter onduidelijk of behandeling van de schildklieraandoening het uitpuilen van de ogen verhelpt. De behandeling van exoftalmie bestaat onder andere uit beschermende brillen en oogdruppels bij lichte symptomen of uit corticosteroïden, bestraling of een chirurgische ingreep als de aandoening ernstigere vormen aanneemt. Als een bloeding of ontsteking wordt behandeld, moet ook de onderliggende aandoening worden behandeld. (zie Aandoeningen van de oogkas: Introductie)

Tumoren worden (afhankelijk van het type) behandeld met chemotherapie, bestraling of een chirurgische ingreep. Corticosteroïden kunnen ontstekingen verhelpen die door een pseudo-tumor zijn veroorzaakt.

illustrative-material.sidebar 1

Trombose van de sinus cavernosus

Bij trombose van de sinus cavernosus raakt een grote ader in een holte onder aan de hersenen (de sinus cavernosus) verstopt. Meestal komt dit door de verspreiding van een bacteriële infectie vanuit een bijholte of door een infectie in het oog of rondom de neus. Daarom worden infecties in het gebied rondom de neus bij de rand van de ogen altijd als ernstig beschouwd.

Trombose van de sinus cavernosus veroorzaakt uitpuilende ogen, zware hoofdpijn, sufheid of coma, toevallen, hoge koorts en abnormale gevoelsprikkels of spierzwakte op bepaalde plaatsen. Voor de identificatie van de bacterie die de infectie veroorzaakt, worden bloedmonsters genomen en monsters van vocht, slijm of pus uit de keel en neusholte. Deze monsters worden naar het laboratorium gestuurd voor kweek. Meestal wordt een CT-scan (computertomografie) van de bijholten, ogen en hersenen gemaakt.

De patiënt krijgt onmiddellijk een hoge dosis intraveneuze antibiotica toegediend. Als de toestand na 24 uur behandeling met antibiotica niet verbetert, kunnen de bijholten chirurgisch worden gedraineerd.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Botbreuken

Volgende: Infecties

Illustraties
Tabellen
Disclaimer