MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Verkrachting

Onder verkrachting wordt ongewenst binnendringen op enigerlei wijze (dus ook met een vinger of voorwerp) van de vagina, anus of mond van het slachtoffer verstaan. Bij slachtoffers jonger dan 16 jaar wordt penetratie, of die nu gewenst is of niet, altijd als verkrachting beschouwd (ontucht met een minderjarige). Aanranding is een breder begrip. Hiermee wordt bedoeld het met geweld en bedreiging afdwingen van seksueel contact. Het aantal meldingen van vrouwen die ooit in hun leven zijn verkracht, varieert sterk: van 2% tot bijna 30%. Het aantal meldingen van kinderen die seksueel worden misbruikt, is eveneens hoog. (zie Mishandeling en verwaarlozing van kinderen: Vormen)

De werkelijke percentages liggen waarschijnlijk nog hoger, want verkrachting en aanranding worden minder vaak bij de politie gemeld dan andere misdaden.

Ook mannen worden verkracht. Zowel mannen als vrouwen kunnen verwondingen oplopen en de psychische gevolgen kunnen desastreus zijn.

Symptomen

Lichamelijke verwondingen die door verkrachting kunnen ontstaan, zijn onder andere inscheuringen in het bovenste deel van de vagina en verwondingen van andere delen van het lichaam, zoals blauwe plekken, blauwe ogen, snijwonden en schrammen.

De psychische gevolgen van een verkrachting zijn vaak veel ernstiger dan de lichamelijke gevolgen. Bijna alle vrouwen hebben kort na een verkrachting symptomen van een posttraumatische stressstoornis (die na elke ingrijpende gebeurtenis kan ontstaan). (zie Angststoornissen: Posttraumatische stressstoornis)

Ze zijn bang, gespannen en prikkelbaar. Soms zijn ze kwaad of depressief of voelen ze zich schuldig (ze vragen zich af of ze de verkrachting op de een of andere manier hebben uitgelokt of op de een of andere manier hadden kunnen voorkomen). Ze kunnen overheersende, akelige gedachten over of mentale beelden van de verkrachting hebben of de verkrachting telkens opnieuw beleven. Ook verdringen sommigen hun gedachten en gevoelens over de verkrachting. Situaties die hen aan de verkrachting doen denken, worden vaak vermeden. Slaapproblemen en nachtmerries komen veel voor. Deze symptomen kunnen maandenlang aanhouden en gevolgen hebben voor de sociale activiteiten en het werk van de vrouw. Bij de meeste vrouwen nemen de symptomen in de loop van enkele maanden echter aanzienlijk af.

Behalve met haar eigen gevoelens kan het slachtoffer van een verkrachting ook te maken krijgen met negatieve, soms veroordelende of spottende reacties van familie, vrienden en hulpverleners. Deze reacties kunnen het herstel van het slachtoffer belemmeren.

Na een verkrachting kan een vrouw geïnfecteerd zijn met een seksueel overdraagbare aandoening (soa, bijvoorbeeld gonorroe, een Chlamydia-infectie of syfilis) of hepatitis B of C. Vooral een infectie met het HIV (humaan-immunodeficiëntievirus) is een reden tot ongerustheid, ook al is de kans klein dat dit virus bij een eenmalig contact wordt overgedragen. In zeldzame gevallen raakt een vrouw zwanger.

Medisch onderzoek

Het is belangrijk dat een vrouw na een verkrachting uitgebreid medisch wordt onderzocht. Vrouwen die zijn verkracht of aangerand, kunnen voor medisch onderzoek terecht bij de huisarts, de GG&GD of eventueel bij de afdeling voor spoedeisende hulp van een ziekenhuis. Sommige artsen en gynaecologen zijn gespecialiseerd in de opvang van slachtoffers van seksueel geweld. De namen van deze specialisten kunnen bij veel hulpverleners en politiebureaus worden opgevraagd.

Artsen melden een verkrachting niet aan de politie. Zij zijn gebonden aan het beroepsgeheim en mogen pas informatie aan derden verstrekken als de betrokken patiënt daarvoor toestemming geeft. Het onderzoek van de arts levert bewijsmateriaal op voor de mogelijke gerechtelijke vervolging van de verkrachter en moet worden uitgevoerd voordat de medische verzorging van het slachtoffer kan beginnen. Het beste bewijsmateriaal wordt verkregen wanneer het verkrachtingsslachtoffer zo snel mogelijk naar een arts gaat, zonder zich te douchen, zonder andere kleren aan te trekken en, zo mogelijk, zelfs zonder te urineren. Het medische verslag van het onderzoek kan tijdens een rechtszaak als bewijsmateriaal worden toegelaten. Het verslag mag echter alleen worden vrijgegeven als het slachtoffer hiervoor schriftelijk toestemming geeft of als een dagvaarding is uitgevaardigd. Als het slachtoffer later moet getuigen, kan het medische verslag haar helpen om zich details van de verkrachting te herinneren.

Direct na een verkrachting kan een vrouw erg opzien tegen een lichamelijk onderzoek. Indien mogelijk wordt de vrouw door een vrouwelijke arts onderzocht. Als dit niet mogelijk is, is een vrouwelijke verpleegkundige of een vrijwilligster aanwezig om eventuele angstgevoelens van de vrouw te verminderen. Forensisch onderzoek in het kader van verkrachtingen wordt uitgevoerd aan de hand van een vastgelegd protocol. Voordat de arts met het onderzoek begint, moet hij de vrouw toestemming vragen. De vrouw mag zich niet onder druk gezet voelen om toe te stemmen, hoewel toestemming in het algemeen in haar eigen belang is. De vrouw kan de arts uitleg vragen over de inhoud van het onderzoek, zodat ze weet wat haar te wachten staat.

De vrouw wordt gevraagd de gebeurtenissen te beschrijven, omdat dit zinvol is voor het onderzoek en de behandeling. Praten over de verkrachting is echter vaak beangstigend voor de vrouw. Ze kan vragen of ze op een later tijdstip een volledige beschrijving kan geven, nadat haar eerste nood is verlicht. Mogelijk heeft ze er eerst behoefte aan haar verwondingen te laten behandelen, zich op te knappen en wat tot rust te komen. Als ze wil, kan de vrouw gebruikmaken van een doucheruimte om zich te wassen.

Om de mogelijkheid van zwangerschap in te schatten, vraagt de arts wanneer de vrouw voor het laatst heeft gemenstrueerd en of ze een anticonceptiemiddel gebruikt. Om de analyse van eventuele spermamonsters beter te kunnen interpreteren, vraagt de arts of de vrouw kort voor de verkrachting nog geslachtsgemeenschap heeft gehad en zo ja, wanneer.

De arts let op lichamelijke verwondingen, zoals snij- en schaafwonden, en zal de vagina op verwondingen controleren. De verwondingen worden gefotografeerd. Omdat sommige verwondingen, zoals blauwe plekken, pas later zichtbaar worden, kan op een later tijdstip een tweede reeks foto's worden gemaakt. Met een wattenstaafje wordt een hoeveelheid sperma of ander lichaamsvocht als bewijsmateriaal weggenomen. Ook ander bewijsmateriaal wordt verzameld, bijvoorbeeld haren, bloed of huid van de dader (soms aanwezig onder de nagels van de vrouw). Soms wordt een DNA-test op het materiaal uitgevoerd om de dader te kunnen identificeren.

Als de vrouw hierin toestemt, wordt haar bloed onderzocht op infecties, bijvoorbeeld een HIV-infectie. Als de eerste test op gonorroe, een Chlamydia-infectie, syfilis en hepatitis negatief is, wordt het onderzoek binnen 6 weken nogmaals uitgevoerd. Als de test op syfilis en hepatitis dan nog negatief is, wordt het onderzoek na 6 maanden herhaald. Bloedonderzoek op HIV-besmetting kan na 90 en 120 dagen worden herhaald.

Meestal wordt na een paar dagen en binnen 6 weken een zwangerschapstest gedaan (om de concentratie van humaan choriongonadotrofine in de urine te bepalen). (zie Normale zwangerschap: Zwangerschap en zwangerschapsduur vaststellen)

Als de mogelijkheid bestaat dat de vrouw al voor de verkrachting zwanger was, wordt de test tijdens het eerste onderzoek uitgevoerd. De test kan geen zwangerschap aantonen als de bevruchting net heeft plaatsgevonden. Als de test dus direct wordt gedaan, wordt wel een eventueel bestaande zwangerschap aangetoond, maar geen zwangerschap die het gevolg is van de verkrachting.

Behandeling

De meeste lichamelijke verwondingen zijn eenvoudig te behandelen. Bij ernstige verwondingen kan een operatie nodig zijn. Om infecties te voorkomen krijgt de vrouw antibiotica, meestal één dosis ceftriaxon Handelsnaam
Rocephin
geïnjecteerd in een spier, één dosis metronidazol Handelsnaam
Flagyl
Elyzol
Metrogel
Rozex
oraal toegediend en doxycycline Handelsnaam
Vibramycin
Dagracycline
Dumoxin
Unidox
Vibra‑S
oraal toegediend gedurende 7 dagen. Als de uitslag van de HIV-test positief is, wordt onmiddellijk met een behandeling voor HIV begonnen. (zie Infectie met het humaan-immunodeficiëntievirus (HIV): Behandeling)

Om een mogelijke zwangerschap uit te sluiten kan de morning-after-pil worden toegediend. De vrouw moet dan binnen 72 uur twee tabletten met een progestageen innemen (zie Geboorteregeling: Morning-after-anticonceptie) waardoor een onttrekkingsbloeding wordt opgewekt. Als de vrouw mogelijk al voor de verkrachting zwanger was, wordt de morning-after-pil alleen gegeven bij een negatieve uitslag van de zwangerschapstest. Als de verkrachting toch tot een zwangerschap leidt, kan abortus worden overwogen.

De vrouw krijgt uitleg over veelvoorkomende psychische reacties op de verkrachting (zoals extreme angst of paniek). Iemand die gespecialiseerd is in crisisinterventie bij verkrachting neemt zo snel mogelijk contact met de vrouw op. De vrouw wordt doorverwezen naar een bureau van Slachtofferhulp Nederland bij haar in de buurt. Deze organisatie kan zinvolle medische, psychische en juridische steun bieden. Praten over de verkrachting en over haar gevoelens kan bijdragen tot het herstel. Als de symptomen van een posttraumatische stressstoornis aanhouden, kan psychotherapie of het gebruik van antidepressiva effectief zijn. (zie Angststoornissen: Behandeling)

Zo nodig kan de vrouw naar een psycholoog, maatschappelijk werker of psychiater worden doorverwezen.

Familie en vrienden kunnen voor een deel dezelfde gevoelens hebben als het slachtoffer: angst, woede of schuldgevoelens. Soms geven ze het slachtoffer de schuld. Familieleden en goede vrienden kunnen baat hebben bij een gesprek met een medewerker van een bureau van Slachtofferhulp Nederland. Ze kunnen daar praten over hun gevoelens en bespreken hoe ze het slachtoffer kunnen helpen. Meestal is het het beste om het slachtoffer te steunen en naar haar te luisteren en geen oordeel over de verkrachting uit te spreken. Beschuldigingen of kritiek aan het adres van het slachtoffer kunnen haar herstel in de weg staan. Een ondersteunend netwerk van zorgverleners, familieleden en vrienden kan veel voor het slachtoffer betekenen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Huiselijk geweld

Illustraties
Tabellen
Disclaimer