MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Problemen met het sperma

Om vruchtbaar te zijn moet een man voldoende normaal sperma in de vagina van de vrouw kunnen inbrengen en moeten de zaadcellen een eicel kunnen bevruchten. Aandoeningen die dit proces verstoren, kunnen een man minder vruchtbaar maken.

Aandoeningen die de temperatuur van de zaadballen (testes, waarin de zaadcellen worden geproduceerd) verhogen, kunnen leiden tot een aanzienlijke afname van het aantal en de beweeglijkheid van de zaadcellen en tot een toename van het aantal afwijkende zaadcellen. De temperatuurverhoging kan het gevolg zijn van blootstelling aan extreme hitte, aandoeningen die langdurig koorts veroorzaken, niet-ingedaalde zaadballen (een zeldzame aangeboren afwijking) (zie Problemen bij zuigelingen en zeer jonge kinderen: Niet-ingedaalde en retractiele zaadballen) en spataders in de zaadballen (varicokèle).

Bepaalde hormonale of genetische aandoeningen kunnen de zaadproductie verstoren. Voorbeelden van hormonale stoornissen zijn hyperprolactinemie, hypothyreoïdie, hypogonadisme en aandoeningen van de bijnieren (die testosteron Handelsnaam
Andriol
Testoderm
Testoviron
en andere hormonen produceren) of van de hypofyse (die de testosteronproductie reguleert). Genetische aandoeningen omvatten een afwijking van de geslachtschromosomen, zoals het geval is bij het syndroom van Klinefelter.

Enkele andere oorzaken van een verminderde zaadproductie zijn een ontsteking van de zaadballen als gevolg van bof (orchitis parotidea), verwonding van de zaadballen, blootstelling aan industriële vergiften of milieuverontreiniging en het gebruik van geneesmiddelen. Bij geneesmiddelgebruik moet men onder andere denken aan androgenen (zoals testosteron Handelsnaam
Andriol
Testoderm
Testoviron
), acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) bij langdurig gebruik, chloorambucil Handelsnaam
Leukeran
, cimetidine Handelsnaam
Tagamet
, colchicine, corticosteroïden (zoals prednison Handelsnaam
Prednison
), co-trimoxazol, cyclofosfamide Handelsnaam
Endoxan
Cycloblastine
, geneesmiddelen voor de behandeling van malaria, oestrogenen voor de behandeling van prostaatkanker, marihuana, medroxyprogesteron Handelsnaam
Provera
Depo‑Provera
Farlutal
, methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate
, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers, een type antidepressivum), nicotine Handelsnaam
Nicorette
Nicodon
Nicotinell
, nitrofurantoïne Handelsnaam
Furadantine
Furabid
, opioïden (narcotica), spironolacton Handelsnaam
Aldactone
en sulfasalazine Handelsnaam
Salazopyrine
. Het gebruik van anabole steroïden kan de hormoonspiegels beïnvloeden en daardoor ook de zaadproductie verstoren. Verder kan overmatig alcoholgebruik de zaadproductie verminderen.

Sommige aandoeningen leiden tot het volledig ontbreken van zaadcellen in het sperma (azoöspermie). Voorbeelden hiervan zijn ernstige aandoeningen van de zaadballen, afsluiting of ontbreken van de zaadleiders, ontbrekende zaadblaasjes en afsluiting van het laatste deel van beide zaadleiders.

Soms stroomt het sperma, dat de zaadcellen bevat, in de verkeerde richting (naar de blaas in plaats van via de penis naar buiten). Deze aandoening, die ‘retrograde ejaculatie' wordt genoemd (zie Seksuele disfunctie: Retrograde ejaculatie), komt vaker voor bij mannen met diabetes mellitus en bij mannen die een operatie in het bekkengebied hebben ondergaan, bijvoorbeeld een operatie waarbij de prostaat is verwijderd. Retrograde ejaculatie kan tot verminderde vruchtbaarheid leiden.

Diagnose

De arts vraagt de man naar zijn medische voorgeschiedenis en voert een lichamelijk onderzoek uit om de oorzaak te kunnen achterhalen. De arts onderzoekt de man op lichamelijke afwijkingen, zoals niet-ingedaalde zaadballen, en op symptomen van hormonale of genetische aandoeningen die tot verminderde vruchtbaarheid kunnen leiden. De hormoonspiegels in het bloed (ook van testosteron Handelsnaam
Andriol
Testoderm
Testoviron
) kunnen worden bepaald.

Vaak is een spermaonderzoek nodig, het belangrijkste deel van een vruchtbaarheidsonderzoek bij mannen. De man mag 2 tot 3 dagen voor dit onderzoek geen zaadlozing hebben. Vervolgens wordt de man gevraagd, gewoonlijk door masturbatie, in een glazen potje te ejaculeren, bij voorkeur in een speciale ruimte in het laboratoriumgebouw. Voor een betrouwbaar resultaat moet dit onderzoek nog twee- of driemaal worden herhaald, telkens na een interval van ten minste 2 weken.

Het volume van het spermamonster wordt gemeten. Er wordt beoordeeld of het sperma een normale kleur en consistentie heeft. De zaadcellen worden microscopisch onderzocht om te bepalen of hun vorm, grootte, beweeglijkheid of aantal afwijkend is.

Als er afwijkingen in het sperma worden gevonden, kan het onderzoek worden herhaald omdat verschillende spermamonsters van dezelfde man sterk kunnen variëren. Als er dan weer afwijkingen worden gevonden, probeert de arts de oorzaak te achterhalen. Een lage concentratie zaadcellen kan echter ook betekenen dat er te weinig tijd zat tussen de laatste twee zaadlozingen (ejaculaties) of dat slechts een deel van het zaad in het glazen potje is terechtgekomen. Bovendien betekent een lager aantal zaadcellen nog niet dat de vruchtbaarheid verminderd is en is een normaal aantal geen garantie voor vruchtbaarheid.

Het functioneren en de kwaliteit van het zaad kunnen worden onderzocht. Met een van de tests kunnen antilichamen tegen zaadcellen worden opgespoord. Met een andere test kan worden bepaald of de zaadcelmembranen intact zijn. Met weer andere tests wordt beoordeeld of de zaadcellen zich aan een eicel kunnen binden en deze kunnen binnendringen.

Behandeling

Als een man weinig zaadcellen produceert die verder wel normaal zijn, kan de kans op zwangerschap van de partner enigszins worden vergroot door kunstmatige inseminatie. Het geëjaculeerde sperma wordt zodanig bewerkt dat de hoogste concentratie zaadcellen wordt verkrijgen voor een beter resultaat. IVF (in-vitrofertilisatie, reageerbuisbevruchting), vaak in combinatie met ICSI (intracytoplasmatische sperma-injectie, waarbij één zaadcel in één eicel wordt gebracht) is veel gecompliceerdere en duurder. Deze methode wordt met succes bij vele vormen van verminderde vruchtbaarheid bij mannen toegepast.

Als een man geen zaadcellen produceert, kan worden overwogen de partner te insemineren met sperma van een andere man (een donor). Vanwege het risico van seksueel overdraagbare aandoeningen, waaronder infectie met het HIV (humaan-immunodeficiëntievirus), wordt er geen vers donorsperma meer gebruikt. In plaats daarvan wordt bevroren sperma gebruikt van een erkende spermabank, waar spermadonors altijd op seksueel overdraagbare aandoeningen worden onderzocht.

De partner van een man met vruchtbaarheidsproblemen kan met humane gonadotrofinen worden behandeld om de rijping en het vrijkomen van verscheidene eicellen te stimuleren. (zie Vruchtbaarheidsstoornissen: Behandeling)

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Problemen met de eileiders

Volgende: Problemen met slijm in de baarmoederhals

Illustraties
Tabellen
Disclaimer