MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Acuut reuma

Acuut reuma is een ontsteking van de orgaansystemen in het lichaam, in het bijzonder van de gewrichten en het hart, als gevolg van een complicatie van een keelontsteking veroorzaakt door streptokokken.

Hoewel acuut reuma op een streptokokkeninfectie volgt, is deze aandoening zelf geen infectie. Acuut reuma is eerder een ontstekingsreactie op de infectie. De meeste mensen met acuut reuma herstellen, maar bij een klein percentage wordt het hart blijvend beschadigd.

In westerse landen komt acuut reuma vrijwel nooit voor bij mensen jonger dan 4 jaar of ouder dan 18 jaar. In derdewereldlanden komt de ziekte vaker voor, waarschijnlijk doordat minder antibiotica worden gebruikt om streptokokkeninfecties in een vroeg stadium te bestrijden. Om onverklaarbare redenen komt acuut reuma soms echter ook in een bepaald gebied bij vlagen meer voor. Zo lijkt het risico van acuut reuma hoger als veel mensen dicht bij elkaar leven onder slechte leefomstandigheden. Ook erfelijkheid lijkt een rol te spelen. Bij een kind met een onbehandelde streptokokkeninfectie is het risico van acuut reuma 1 op de 1000. Bij een ernstiger infectie loopt het risico op tot 3 op de 100. Bij ongeveer de helft van de kinderen die eerder acuut reuma hadden, ontstaat de aandoening weer na een volgende streptokokkeninfectie. Acuut reuma volgt op streptokokkeninfecties van de keel, maar niet op die van de huid (impetigo) of andere delen van het lichaam. De redenen zijn onbekend.

Symptomen

Acuut reuma tast veel delen van het lichaam aan, zoals gewrichten, hart en huid. De symptomen van acuut reuma variëren sterk, afhankelijk van welk gedeelte van het lichaam wordt aangetast. De symptomen beginnen doorgaans een aantal weken nadat de keelontsteking is verdwenen. De meest voorkomende symptomen van acuut reuma zijn gewrichtspijn, koorts, pijn op de borst of hartkloppingen als gevolg van een ontsteking van het hart, schokkerige, onwillekeurige bewegingen (Sydenham-chorea), huiduitslag en knobbeltjes (noduli) onder de huid. Een kind kan één of meerdere symptomen vertonen.

Gewrichtspijn en koorts zijn meestal de eerste symptomen. Er ontstaat plotseling pijn in één of meer gewrichten. De gewrichten zijn gevoelig voor aanraking en kunnen rood, warm en gezwollen zijn en vocht bevatten. Vaak zijn de enkels, knieën, ellebogen en polsen aangetast. Ook worden soms de schouders, heupen en de kleine gewrichten van handen en voeten aangetast. Zodra de pijn in een gewricht minder wordt, begint deze in een ander gewricht (verspringende pijn). De gewrichtspijn kan licht of ernstig zijn en houdt doorgaans 2 tot 4 weken aan. Er ontstaat als gevolg van acuut reuma geen langdurige gewrichtspijn.

Soms hebben kinderen met een ontsteking van het hart geen symptomen en pas wanneer jaren later beschadiging van het hart wordt ontdekt, komt de vroegere ontsteking aan het licht. Sommige kinderen voelen hun hart snel slaan. Andere kinderen hebben pijn op de borst veroorzaakt door ontsteking van het hartzakje. Er kan hartfalen ontstaan, waardoor het kind zich moe voelt en kortademig is. Daarnaast kunnen bij het kind misselijkheid, braken, maagpijn en een droge hoest voorkomen.

De ontsteking van het hart verdwijnt geleidelijk, meestal binnen 5 maanden. De ontsteking kan echter wel blijvende beschadiging van de hartkleppen veroorzaken, leidend tot een reumatische hartziekte. Het risico van reumatische hartziekte hangt af van de ernst van de oorspronkelijke ontsteking van het hart. Bij ongeveer 1% van de mensen zonder ontsteking van het hart ontwikkelt zich reumatische hartziekte; voor mensen met een lichte hartontsteking is dit echter 30% en voor mensen met een ernstige hartontsteking zelfs 70%. Bij reumatische hartziekte raakt meestal de klep tussen linker boezem en linker kamer (mitralisklep) beschadigd. De klep kan lekken (mitralisinsufficiëntie), de klepdoorgang kan abnormaal nauw worden (mitralisstenose) of beide problemen doen zich voor. (zie Hartklepafwijkingen: Mitralisinsufficiëntie) en (zie Hartklepafwijkingen: Mitralisstenose)

Een beschadigde klep veroorzaakt het kenmerkende hartgeruis waardoor een arts de diagnose ‘acuut reuma' kan stellen. Op latere (meestal middelbare) leeftijd kan de beschadiging leiden tot hartfalen (zie Hartfalen: Introductie) en boezemfibrilleren, een hartritmestoornis. (zie Hartritmestoornissen: Introductie)

Soms verschijnt een vlakke, pijnloze huiduitslag met een golvende rand (erythema marginatum) terwijl de andere symptomen verdwijnen. Deze huiduitslag duurt meestal niet lang, soms korter dan een dag. Bij kinderen met een ontsteking van het hart kunnen er knobbeltjes (noduli) onder de huid ontstaan. De knobbeltjes zijn meestal niet pijnlijk en verdwijnen vanzelf.

Soms krijgen kinderen met acuut reuma geleidelijk last van schokkerige, onwillekeurige bewegingen (Sydenham-chorea), maar gewoonlijk gebeurt dit pas nadat alle andere symptomen zijn afgenomen. Er kan wel een maand voorbijgaan voordat de bewegingen zo hevig worden dat de ouders aanleiding zien met het kind naar een arts te gaan. Tegen die tijd vertoont het kind vaak snelle, doelloze, sporadisch optredende bewegingen die verdwijnen als het slaapt. De bewegingen kunnen in alle spieren voorkomen, behalve in die van de ogen. Grimassen komen veel voor. In lichte gevallen lijkt het kind onhandig en kan het enige moeite hebben met aankleden en eten. In extreme gevallen kan het kind zichzelf verwonden door de wild bewegende ledematen. De chorea houdt 4 tot 8 maanden aan.

Diagnose

Een arts baseert de diagnose ‘acuut reuma' voornamelijk op de kenmerkende combinatie van symptomen. Bloedonderzoek waarbij een hoge antilichaamspiegel tegen streptokokken wordt aangetoond, kan zinvol zijn, maar bij veel kinderen zonder acuut reuma komen lage spiegels van deze antilichamen voor. Hartritmestoornissen als gevolg van een ontsteking van het hart kunnen zichtbaar zijn op een elektrocardiogram (ECG, een registratie van de elektrische hartactiviteit). Met een echocardiogram (een afbeelding van de hartstructuren die door ultrasone geluidsgolven wordt geproduceerd) kunnen afwijkingen van de hartkleppen worden vastgesteld.

Preventie en behandeling

De beste manier om acuut reuma te voorkomen, is een snelle en volledige behandeling met antibiotica van elke keelontsteking die door streptokokken is veroorzaakt. Daarnaast moeten kinderen die acuut reuma hebben gehad, dagelijks oraal penicilline toegediend krijgen of maandelijks in een spier geïnjecteerd om een volgende streptokokkeninfectie te voorkomen. Deze preventieve behandeling moet tot aan de volwassenheid worden voortgezet. Sommige artsen zijn zelfs van mening dat de behandeling levenslang moet worden ingesteld.

De behandeling van acuut reuma heeft drie doelen: bestrijding van een eventuele restinfectie van streptokokken, vermindering van de ontsteking, vooral in de gewrichten en het hart, en beperking van lichamelijke inspanning om te voorkomen dat de ontstoken structuren nog verder worden aangetast.

Een kind met acuut reuma krijgt een langdurig werkende penicilline-injectie om een eventuele restinfectie te bestrijden. Er worden hoge doses acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine) toegediend om de ontsteking en de pijn te verminderen, vooral als de ontsteking de gewrichten en het hart heeft bereikt. Het is onduidelijk of andere niet-steroïde anti-inflammatoire (ontstekingsremmende) middelen (NSAID's) even effectief zijn als acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
. Als er een ernstige ontsteking van het hart is, kunnen corticosteroïden (bijvoorbeeld prednison Handelsnaam
Prednison
) worden gegeven om de ontsteking nog verder te verminderen.

Bedrust kan helpen belasting van de pijnlijke, ontstoken gewrichten te verminderen. Wanneer het hart is ontstoken, wordt over het algemeen geadviseerd nog meer rust te houden.

Als de hartkleppen beschadigd raken, bestaat levenslang het risico van een hartklepinfectie (endocarditis). (zie Infectieuze endocarditis)

Als een hartbeschadiging is ontstaan, moeten vóór elke operatie en ook bij een tandheelkundige ingreep antibiotica worden toegediend. Dit geldt ook voor volwassenen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Volgende: Bacteriële hersenvliesontsteking (meningitis)

Illustraties
Tabellen
Disclaimer