MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Gastro-enteritis

Gastro-enteritis is een ontsteking van het spijsverteringskanaal die braken en diarree tot gevolg heeft. Soms gaat de ontsteking met koorts of buikkramp gepaard.

Gastro-enteritis, ook wel ‘buikgriep' genoemd, komt veel voor bij kinderen. (zie Gastro-enteritis: Introductie)

Ernstige gastro-enteritis leidt tot uitdroging (dehydratie) en een verstoorde elektrolytenhuishouding (zouten in het bloed) door verlies van vocht via braken en diarree. Hoewel gastro-enteritis zelden ernstig is wanneer de juiste medische zorg wordt geboden, kan de aandoening in derdewereldlanden buitengewoon ernstig zijn: er overlijden jaarlijks miljoenen kinderen aan door gastro-enteritis veroorzaakte diarree.

Oorzaken

Een grote verscheidenheid aan virussen, bacteriën en parasieten kan gastro-enteritis veroorzaken. Virussen (zoals het rotavirus) zijn echter veel vaker de oorzaak dan bacteriën (zoals Escherichia coli, Vibrio cholerae, Salmonella, Campylobacter en Shigella) of parasieten (zoals Giardia).

Kinderen lopen virale gastro-enteritis meestal op van andere kinderen die de aandoening hebben gehad of eraan zijn blootgesteld, zoals in kinderdagverblijven of op scholen. Virale gastro-enteritis wordt meestal door hand-mondcontact verspreid, maar kan ook door niezen en spugen worden overgebracht. De aandoening verspreidt zich vooral zo gemakkelijk omdat kinderen tijdens hun spel handen en vingers in en bij hun mond brengen en vervolgens speelgoed en elkaar aanraken.

Kinderen kunnen bacteriële gastro-enteritis oplopen door het eten van voedingsproducten bereid met rauwe eieren, zuivelproducten, vlees en andere voedingsmiddelen die niet gekoeld bewaard zijn. Onjuist bereid voedsel, vooral onvoldoende verhit voedsel, kan gastro-enteritis veroorzaken. Op deze manier opgelopen gastro-enteritis wordt ook wel ‘voedselvergiftiging' genoemd. (zie Gastro-enteritis: Voedselvergiftiging door Stafylokokken)

Kinderen kunnen bacteriële of parasitaire gastro-enteritis ook oplopen door besmet water te drinken, bijvoorbeeld uit een put, beekje of zwembad en wanneer ze op reis zijn in derdewereldlanden.

In een enkel geval wordt gastro-enteritis veroorzaakt door het eten van zaken die kinderen niet behoren te eten, zoals planten en vitaminepillen. In zeldzame gevallen is gastro-enteritis het gevolg van een allergische aandoening (eosinofiele gastro-enteritis) of door contact met dieren op de kinderboerderij.

Symptomen en diagnose

De symptomen zijn meestal een combinatie van braken, diarree, buikkramp, koorts en slechte eetlust. Doorgaans is in een vroeg stadium van de ziekte braken het voornaamste symptoom en treedt diarree in een later stadium op, maar sommige kinderen hebben beide symptomen tegelijkertijd. Als bepaalde bacteriën de oorzaak zijn, kan de ontlasting bloed bevatten. Deze symptomen verbeteren uiteindelijk bij kinderen die voldoende drinken. Kinderen die enigszins zijn uitgedroogd, hebben dorst, maar ernstig uitgedroogde kinderen worden sloom, prikkelbaar of lusteloos en drinken mogelijk helemaal niet meer. Bij zuigelingen treden deze ernstige gevolgen veel eerder op dan bij oudere kinderen.

Een arts baseert de diagnose ‘gastro-enteritis' op de symptomen van het kind en op de antwoorden van de ouders als hun wordt gevraagd waarmee het kind in contact is geweest. Diagnostisch onderzoek is meestal niet nodig omdat de meeste vormen van gastro-enteritis na korte tijd vanzelf verbeteren. Een arts die een infectie met een bacterie of parasiet vermoedt, kan eventueel extra onderzoeken laten uitvoeren, waaronder onderzoek van bloed en ontlasting en onderzoek waarbij het aantal witte bloedcellen wordt bepaald. Van uitgedroogde kinderen moet het bloed worden onderzocht zodat de arts richtlijnen kan geven voor de behandeling.

Preventie en behandeling

De beste manier om gastro-enteritis te voorkomen is ervoor te zorgen dat kinderen hun handen wassen en ze te leren geen onjuist bereid of verkeerd bewaard voedsel te consumeren. In derdewereldlanden is een vaccin tegen rotavirusinfectie beschikbaar, maar in de Verenigde Staten is het gebruik van dit vaccin stopgezet vanwege bijwerkingen.

Wanneer een kind eenmaal gastro-enteritis heeft, moeten de ouders het kind veelvuldig slokjes water laten drinken en zo mogelijk kleine porties sap of soep, die zowel vocht als elektrolyten bevatten. Als gastro-enteritis langer dan 12 tot 24 uur aanhoudt of als het kind geen sap of soep kan binnenhouden, moeten elektrolyten meestal afzonderlijk worden toegediend. Dit gebeurt thuis door middel van een zoutoplossing die als poeder of in vloeibare vorm zonder recept verkrijgbaar is bij apotheken en soms bij de drogist.

Als een kind heeft gebraakt, moeten de ouders ongeveer 10 minuten wachten waarna ze het kind enkele slokjes laten drinken. Als de vloeistof niet wordt uitgebraakt, worden elke 10 tot 15 minuten weer slokjes gegeven, waarbij de hoeveelheid na ongeveer een uur wordt opgevoerd tot 30 of 60 ml. Deze grotere hoeveelheden kunnen minder vaak, ongeveer om het uur, worden gegeven. Vloeistoffen worden zeer snel opgenomen, dus als het kind meer dan 10 minuten nadat het heeft gedronken moet braken, is het vocht grotendeels opgenomen en moet worden doorgegaan met het geven van vocht. De hoeveelheid vocht die aan een kind moet worden gegeven, hangt af van de leeftijd van het kind, maar over het algemeen moet dit, verdeeld over een etmaal, 90 tot 150 milliliter zijn per kilogram lichaamsgewicht. Als er verbetering komt in het braken of de diarree wanneer het kind de zoutoplossing drinkt, kunnen ouders de volgende dag proberen verder te gaan met een dieet van sap, soep en zacht voedsel, zoals bananen en appelmoes.

Kinderen die diarree hebben, maar weinig braken, krijgen het eten dat ze normaal eten, met extra vocht ter compensatie voor het vocht dat ze met de diarree kwijtraken.

Waarschuwingssignalen zijn: slokjes drinken niet binnen kunnen houden of tekenen van uitdroging vertonen (zoals lusteloosheid, droge mond, geen traanvocht en geen urineproductie gedurende 6 uur of langer). Deze kinderen moeten onmiddellijk naar de arts. Als deze waarschuwingssignalen er niet zijn, maar symptomen langer dan 1 of 2 dagen aanhouden, moet het kind door de arts worden onderzocht. In geval van ernstige uitdroging kan intraveneus vocht worden toegediend.

Middelen tegen diarree, zoals loperamide Handelsnaam
Imodium
Diacure
Diarem
, worden gewoonlijk niet aangeraden voor kinderen. Er is reden om aan te nemen dat een infectie bij gebruik van deze middelen langzamer verdwijnt omdat ze het lichaam verhinderen het virus, de bacteriën of parasieten via de ontlasting uit te spoelen. Antibiotica hebben geen zin wanneer gastro-enteritis door een virusinfectie wordt veroorzaakt. Een arts geeft alleen antibiotica tegen bepaalde bacteriën waarvan bekend is dat ze op deze geneesmiddelen reageren. Bij een parasitaire infectie kunnen middelen tegen parasieten worden gegeven.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Appendicitis

Volgende: Gastro-oesofageale reflux

Illustraties
Tabellen
Disclaimer