MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Terugkerende buikpijn

Er is sprake van terugkerende buikpijn als in een periode van minstens drie maanden drie of meer keren buikpijn optreedt.

Ongeveer 1 op de 10 schoolgaande kinderen heeft terugkerende buikpijn. De aandoening komt het meest voor bij kinderen in de leeftijd tussen acht en tien jaar en zelden bij kinderen jonger dan vier jaar. Terugkerende buikpijn komt bij meisjes iets vaker voor dan bij jongens en komt vrij vaak voor bij meisjes aan het begin van de adolescentie.

Oorzaken

Bij de meeste kinderen wordt terugkerende buikpijn veroorzaakt door angsten en andere psychische problemen die het gevolg zijn van spanningen op school, met vrienden, tussen ouders of in een gezin. Een aanzienlijk aantal kinderen met de aandoening is depressief. Bij ongeveer 1 op de 10 kinderen is er een aanwijsbare lichamelijke oorzaak, meestal een aandoening van het spijsverteringskanaal, de geslachtsorganen of de urinewegen. Bij de meeste kinderen ontbreekt een lichamelijke oorzaak, wat voor ouders soms frustrerend is.

Wanneer terugkerende buikpijn geen lichamelijke oorzaak heeft, kunnen bezorgde reacties van ouders en leerkrachten de pijn zodanig doen afnemen of verergeren dat hierdoor in gunstige zin verandering komt in de psychisch belastende situaties waarop het kind met buikpijn reageert. Zo kan pijn ervoor zorgen dat gezinsleden niet meer ruziën, maar hun aandacht geheel op het kind richten of dat het kind van school wordt gehaald of uit andere situaties die spanningen veroorzaken. Dit kan voor een kind een effectieve manier zijn om verlost te worden van angsten die hij anders niet kan beheersen. Belangrijk is dat de meeste kinderen niet opzettelijk via hun symptomen onbehagen uiten tegen ouders of leerkrachten. Het is eerder een teken van reële en ernstige emotionele nood.

De ernstigste oorzaak van terugkerende buikpijn is seksueel misbruik. Voortdurende spanningen op school of thuis zijn echter veel vaker de oorzaak van terugkerende buikpijn dan seksueel misbruik.

Symptomen

Terugkerende buikpijn veroorzaakt door een lichamelijke aandoening doet zich meestal voor op vaste tijden of op dezelfde plaats. De pijn kan worden veroorzaakt door bepaalde activiteiten of voedingsmiddelen en verergert soms gedurende dagen of maanden. Vaak, maar niet altijd, haalt de pijn het kind uit zijn slaap. Het kind heeft misschien ook andere symptomen, zoals verlies van eetlust, gewichtsverlies, veranderingen van de vorm en kleur van de ontlasting, obstipatie (verstopping) of diarree, voedsel of bloed braken, gezwollen buik, terugkerende of aanhoudende koorts, geelzucht, bloed in de ontlasting en een onaangenaam gevoel bij het plassen.

Terugkerende buikpijn zonder een duidelijke lichamelijke oorzaak doet zich meestal niet voor op vaste tijden en niet op dezelfde plaats. De pijn wordt vaak omschreven in vage bewoordingen en kan soms wel weken of maanden wegblijven. De pijn haalt het kind zelden uit de slaap, maar is soms wel de oorzaak van te vroeg wakker worden. Het kind kan vaak worden afgeleid van de pijn met bezigheden waarvan hij houdt. Wanneer er lichamelijke oorzaken voor de pijn zijn, is dit veel minder vaak het geval.

Diagnose

De arts stelt ouder en kind een aantal vragen over de aard van de pijn en eventuele symptomen die zich erbij voordoen. De arts voert ook een lichamelijk onderzoek uit, waaronder een rectaal onderzoek, om aanwijzingen voor een lichamelijke oorzaak te ontdekken. Het gesprek en het onderzoek verschaffen de arts de informatie aan de hand waarvan hij beslist of het kind eventueel meer onderzoeken moet ondergaan. Vaak krijgt de arts sterk het vermoeden dat de oorzaak psychisch is, alleen al door de antwoorden van het kind op vragen en door het kind en de ouders tijdens het gesprek te observeren.

De onderzoeken die bij terugkerende buikpijn mogelijk zijn, variëren van urine- en bloedonderzoek, waarbij infectie aan het licht kan komen, tot ingrijpender onderzoeken als colonoscopie, waarbij ontsteking en andere afwijkingen van de dikke darm kunnen worden opgespoord. Ingrijpend onderzoek is echter zelden nodig. Gezien de frequentie waarmee depressie of angsten gepaard gaan met symptomen van terugkerende buikpijn, achten veel artsen psychologisch onderzoek het belangrijkste onderzoek.

Behandeling

Lichamelijke oorzaken van terugkerende buikpijn worden behandeld overeenkomstig de specifieke aandoening die ervoor verantwoordelijk is. Wanneer geen lichamelijke oorzaak voor de symptomen van het kind kan worden gevonden, kan de arts denken aan een psychische oorzaak. De behandeling is dan afhankelijk van goede communicatie en een vertrouwensrelatie met de arts, naast periodieke controle van de symptomen van het kind.

Het kind moet worden ondersteund bij zijn pogingen om weer aan zo veel mogelijk activiteiten deel te nemen, waaronder weer naar school gaan. Een belangrijke taak die leerkrachten hebben, is ervoor te zorgen dat het kind zich zo min mogelijk terugtrekt uit activiteiten met leeftijdgenoten en het te helpen conflicten op te lossen die verband houden met school. Een kind dat de klas moet verlaten wegens buikpijn, moet hiervoor beperkte tijd worden gegeven. Met toestemming van de ouders kan het kind, indien nodig, een lichte pijnstiller krijgen als ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian
of paracetamol. Meestal zal een kind gedurende de eerste twee weken van de behandeling eenmaal of meerdere malen per dag vragen om een pijnstiller. Na verloop van tijd komt dit gedrag minder vaak voor. Wanneer de ouders het kind niet meer als anders of ziek behandelen, zal pijn met een psychische oorzaak in eerste instantie meestal verergeren, maar daarna afnemen.

Een kind met buikpijn zonder lichamelijke oorzaak kan baat hebben bij verdere psychologische begeleiding. Sommige kinderen ontwikkelen nieuwe lichamelijke symptomen of emotionele problemen. Ook is het mogelijk dat onopgeloste emotionele problemen zich uiten in nieuwe symptomen, zoals hoofdpijn. Als de pijn ondanks alle inspanningen aanhoudt, vooral als het kind zeer depressief is of als er thuis ernstige psychische problemen zijn, kan het nodig zijn dat het kind een psycholoog of psychiater bezoekt.

illustrative-material.sidebar 1

Enkele lichamelijke oorzaken van terugkerende buikpijn

  • ingewandsaandoeningen
    • hiatusbreuk
    • oesofagitis
    • peptische zweer
    • hepatitis (leverontsteking)
    • cholecystitis (galblaasontsteking)
    • pancreatitis (alvleesklierontsteking)
    • chronische darmontstekingen (ziekte van Crohn en colitis ulcerosa)
    • Meckel-divertikel
    • chronische blindedarmontsteking
    • invaginatie
    • besmetting met parasieten (bijvoorbeeld giardiasis)
    • darmtuberculose
    • coeliakie
    • obstipatie
    • lactasedeficiëntie
  • aandoeningen van de geslachtsorganen of de urinewegen
    • structurele afwijkingen
    • urineweginfectie
    • normale maandelijkse ovulatie (bij meisjes)
    • menstruatiekrampen (bij meisjes)
    • PID (pelvic inflammatory disease, ontstekingsproces in het kleine bekken, bij meisjes)
    • ovariumcysten (bij meisjes)
    • endometriose (bij meisjes)
  • algemene ziekten
    • vergiftiging met zware metalen (lood)
    • purpura van Henoch-Schönlein
    • sikkelcelanemie
    • voedselallergie
    • porfyrie
    • familiaire Middellandse-Zeekoorts
    • erfelijk angio-oedeem
    • buikmigraine

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Peptische zweer

Illustraties
Tabellen
Disclaimer