MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Barotrauma

Barotrauma is weefselschade als gevolg van een drukverandering, waarbij gassen op diverse plaatsen in het lichaam worden samengeperst of juist uitzetten.

Een drukverhoging buiten het lichaam wordt gelijkelijk in de lichaamsweefsels verspreid. Deze weefsels bestaan hoofdzakelijk uit vocht of vaste stof (bot), waardoor er geen samenpersing mogelijk is. Daardoor voelt iemand bijvoorbeeld geen druk op zijn been als de waterdruk toeneemt. Gassen (zoals de lucht in de longen, neusbijholten of het middenoor of in een duikmasker) worden echter samengeperst of zetten uit wanneer de buitendruk respectievelijk toe- of afneemt. Dit samenpersen en uitzetten kan pijn en schade aan weefsels veroorzaken.

onderdrukbarotrauma

Onderdrukbarotrauma is schade aan met gas gevulde delen van het lichaam (met uitzondering van de longen) als gevolg van de toegenomen druk tijdens de afdaling. Onderdrukbarotrauma kan wel ontstaan bij de longen tijdens het freediven (duiken naar grote diepte zonder persluchtapparaat).

Bij 2 atmosfeer absolute druk (een diepte van circa 10 meter) is de lucht in met gas gevulde lichaamsstructuren samengeperst tot de helft van het oorspronkelijke volume. Als de druk binnen die structuren niet in evenwicht wordt gebracht met de heersende waterdruk van de omgeving, kan het drukverschil het omliggende weefsel te zwaar belasten en beschadigen.

Symptomen

Duikers gebruiken vaak de term ‘squeeze' voor letsel dat door onderdrukverschillen is veroorzaakt. Als een duiker de druk in zijn duikmasker niet goed met de omgevingsdruk gelijk maakt, zorgt de verhoudingsgewijs lagere druk erbinnen dat het masker als een zuignap op de ogen werkt. Dat drukverschil leidt tot verwijding, lekkage en uiteindelijk barsten en bloeden van de bloedvaten aan de oppervlakte van de ogen. Hoewel de ogen er rood en bloeddoorlopen uitzien, wordt het gezichtsvermogen er niet door aangetast.

Als de omgevingsdruk stijgt en de druk in het middenoor gelijk blijft, zorgt de hogere omgevingsdruk ervoor dat het trommelvlies naar binnen toe bol gaat staan, wat pijnlijk is. (zie Aandoeningen van het middenoor en het binnenoor:TrommelvliesperforatieIllustraties)

Wanneer de druk te groot wordt, scheurt het trommelvlies, waardoor plotseling koud water het middenoor binnenstroomt. Dit veroorzaakt ernstige duizelingen en een tollend gevoel (vertigo), desoriëntatie, misselijkheid en soms braken. Door deze symptomen bestaat de kans dat de duiker verdrinkt. De duizeligheid neemt af wanneer het water in het oor op lichaamstemperatuur komt. Een gescheurd trommelvlies vermindert het gehoor en kan een middenoorontsteking veroorzaken, een pijnlijke aandoening waarbij het oor afscheiding produceert. Het binnenoor kan ook worden beschadigd, waardoor het slachtoffer plotseling niets meer hoort en last krijgt van oorsuizingen (tinnitus) en duizelingen.

Drukverschillen hebben een vergelijkbaar effect op de neusbijholten (de met lucht gevulde holten in de botstructuur rond de neus), waardoor aangezichtspijn of hoofdpijn ontstaat, en op de met lucht gevulde holten in of onder een tand, kies of vulling, wat tand- of kiespijn veroorzaakt.

Mensen die duiken en daarbij hun adem inhouden, kunnen bij de afdaling het gevoel krijgen dat hun borst in elkaar wordt gedrukt. Duikers die perslucht ademen, krijgen dat gevoel niet.

Preventie en behandeling

De druk in de longen en de luchtwegen waarin zich geen obstructies bevinden, wordt automatisch gelijk aan de druk buiten het lichaam wanneer in de diepte perslucht wordt aangevoerd, bijvoorbeeld via een duikhelm of scuba-uitrusting. Deze perslucht zorgt er tevens voor dat de druk in de neusbijholten gelijk wordt, mits de openingen van de bijholten niet zijn vernauwd. Dit kan het geval zijn door een ontsteking als gevolg van een allergie of een infectie van de bovenste luchtwegen. De druk in een duikmasker wordt gelijk door het uitblazen van lucht uit de neus in het masker. Duikers heffen de drukverschillen in het middenoor op door te gapen of te slikken (klaren). Daarbij gaat de buis tussen het middenoor en het achterste gedeelte van de keel (buis van Eustachius) open.

Wanneer iemand oordoppen of een duikerspak met een nauwsluitende hoofdkap draagt, ontstaat er een afgesloten ruimte in de buitenste gehoorgang, tussen de oordoppen en het trommelvlies. In die ruimte kan de druk niet worden gelijkgemaakt. De druk in een zwembril (die alleen de ogen omsluit) kan evenmin worden gelijkgemaakt. Daarom is het beter om geen oordoppen of een zwembril te dragen bij het duiken.

Wanneer een verstopte neus voorkomt dat de druk in de oren en neusbijholten kan worden gelijkgemaakt, kunnen de verstopte neusholten, buis van Eustachius of neusbijholten tijdelijk worden vrijgemaakt met decongestiva (zoals pseudo-efedrine, dat vóór het duiken oraal wordt ingenomen). Ga echter nooit met een verstopte neus duiken.

Een gescheurd trommelvlies geneest meestal vanzelf, maar een middenoorontsteking moet worden behandeld met antibiotica die oraal worden ingenomen. Een ander probleem bij een gescheurd trommelvlies als gevolg van een barotrauma is dat ook de gehoorketen (hamer aambeeld stijgbeugel) ontwricht kan zijn. Dit vereist wel deskundige hulp. Bij een scheur tussen het midden- en binnenoor (een scheur van het ronde of ovale venster) is soms een snelle operatie noodzakelijk om blijvende schade te voorkomen.

overdrukbarotrauma

Overdrukbarotrauma is letsel dat wordt veroorzaakt door uitzetting van lucht als gevolg van een drukvermindering bij het opstijgen.

Doordat de lucht onder hoge druk is samengeperst, bevat elke ademteug in de diepte veel meer moleculen dan een ademteug aan de oppervlakte. Op een diepte van 10 meter (2 atmosfeer absolute druk) bijvoorbeeld, bevat elke ademteug tweemaal zo veel moleculen als een ademteug aan de oppervlakte en zal een luchttank daardoor tweemaal zo snel leeg zijn. Omgekeerd zet de lucht uit wanneer de druk afneemt, zodat het volume toeneemt. Als een duiker dus op een diepte van tien meter zijn longen met lucht vult en opstijgt zonder vrij uit te ademen, verdubbelt het luchtvolume, waardoor de longen te sterk worden opgeblazen.

Als de longen te sterk uitzetten, kunnen er longblaasjes scheuren waardoor lucht kan weglekken. Er kunnen luchtbelletjes in het bloed komen (luchtembolie (zie Longembolie)) die vervolgens een orgaan bereiken, meestal het eerst de hersenen en het hart. Daar kunnen ze kleine bloedvaatjes afsluiten. In het ergste geval overlijdt de duiker al binnen een paar minuten. Luchtembolieën zijn een belangrijke doodsoorzaken bij duikers.

Lucht die uit de longen weglekt, kan in de ruimte tussen de longen en de borstwand terechtkomen en zo een klaplong veroorzaken (pneumothorax (zie Aandoeningen van de longvliezen: Pneumothorax)). De kans bestaat echter ook dat er lucht uit de longen wordt geperst naar het weefsel rondom het hart (pneumomediastinaal emfyseem) en onder de huid van de hals en het bovenste gedeelte van de borst (subcutaan emfyseem).

De meest voorkomende oorzaak van overdrukbarotrauma van de longen is het inhouden van de adem bij het opstijgen tijdens het duiken met een scuba-uitrusting. Dit kan het gevolg zijn van het opraken van de luchtvoorraad in de diepte. De duiker raakt in paniek en vergeet vrij uit te ademen wanneer tijdens het opstijgen de lucht in de longen uitzet. Een luchtembolie kan al optreden in water van ruim een meter diepte bij iemand die perslucht inademt en zijn adem inhoudt bij het opstijgen.

Symptomen

De symptomen van luchtembolie ontstaan meestal binnen één tot twee minuten nadat de duiker boven water is gekomen. De symptomen van een luchtembolie in de hersenen lijken vaak op die van een beroerte: hoofdpijn, verwardheid, agitatie en gedeeltelijke verlamming. Sommige mensen verliezen plotseling het bewustzijn of krijgen een epileptisch insult. Een ernstige luchtembolie kan de bloedtoevoer naar het hart en de grote slagaders blokkeren, waardoor het slachtoffer een shock (zie Shock) krijgt en overlijdt.

Pneumothorax en pneumomediastinaal emfyseem veroorzaken pijn in de borststreek en benauwdheid. Sommige mensen hoesten bloed op of krijgen een bloederig schuim om de mond. Lucht in de hals kan de stembanden aantasten waardoor iemands stem anders klinkt. Subcutaan emfyseem geeft een ‘knisperend' gevoel (crepitaties) bij aanraking van het aangetaste gebied.

Preventie en behandeling

Om overdrukbarotrauma te voorkomen mogen duikers die een luchttoevoer (bijvoorbeeld een scubatank) gebruiken tijdens het opstijgen hun adem niet inhouden. Lucht die in de diepte is ingeademd, zelfs op de diepte van een zwembad, moet tijdens het opstijgen vrij worden uitgeademd.

Een duiker die tijdens het opstijgen of kort daarna het bewustzijn verliest, kan een luchtembolie hebben (dit kan bijvoorbeeld ook decompressieziekte zijn) en moet onmiddellijk worden behandeld. Iemand met luchtembolie moet onmiddellijk zuurstof krijgen toegediend en ook meteen onder hoge druk worden gebracht, zodat de luchtbellen worden samengedrukt en daardoor in het bloed oplossen. Diverse medische centra zijn uitgerust met recompressiekamers (recompressietanks) voor dit doel. Bij vliegen, zelfs op geringe hoogte, daalt de luchtdruk, waardoor luchtbellen uitzetten. Desondanks kan dit verantwoord zijn als er veel tijd wordt gewonnen bij het vervoer naar een geschikte hogedrukkamer. Indien mogelijk moet het slachtoffer worden vervoerd in een vliegtuig waarbij de druk op zeeniveau is gebracht of dat niet hoger dan 330 meter vliegt.

Een kleine pneumothorax behoeft geen behandeling, maar een grote pneumothorax veroorzaakt ernstige ademhalingsproblemen. In dat geval moet er een plastic buis (thoraxdrain) in de borstholte worden aangebracht om de lucht af te voeren om zo een negatieve druk te creëren, waardoor de longbladen zich weer maximaal ontplooien. Pneumomediastinaal emfyseem en subcutaan emfyseem worden meestal behandeld met bedrust en zuurstof via een gezichtsmasker.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Volgende: Decompressieziekte

Illustraties
Tabellen
Disclaimer