MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Verwondingen

Snijwonden, scheuren in het weefsel, schrammen en prikwonden kunnen door beten (zie Beten en steken: Introductie) of andere gebeurtenissen worden veroorzaakt. Wonden die niet door beten zijn veroorzaakt, genezen meestal snel en zonder problemen. Afhankelijk van de contaminatie van het penetrerende voorwerp kunnen sommige wonden echter ernstig bloedverlies veroorzaken. Andere wonden kunnen complicaties veroorzaken door infecties of verwondingen van dieper gelegen weefsels, zoals zenuwen, pezen of bloedvaten. Een stukje lichaamsvreemd materiaal kan ook onzichtbaar in een prikwond achterblijven.

Ondiepe snijwonden in de meeste huidgebieden bloeden zelden overvloedig. Vaak stopt de bloeding vanzelf. Snijwonden aan de handen en de hoofdhuid en snijwonden aan slagaders en de grotere aders bloeden vaak hevig. Als een patiënt trombolytica gebruikt, kunnen ook ogenschijnlijk onbeduidende wondjes hevig bloeden.

Een infectie kan ontstaan wanneer een wond door vuil en bacteriën is verontreinigd. Hoewel iedere wond geïnfecteerd kan raken, is de kans op infecties vooral groot bij diepe snijwonden, waarbij vuil met kracht in de huid is geperst, en bij prikwonden, waar de besmetting diep onder de huid het lichaam binnendringt. Ook wonden die lichaamsvreemd materiaal bevatten (zoals splinters, glas of delen van kleding) raken vrijwel altijd geïnfecteerd. Hoe langer een wond vervuild blijft, des te groter is de kans dat er een infectie ontstaat.

De wonden kunnen aanvankelijk pijnlijk zijn, maar meestal neemt de pijn na de eerste dag af. Als bij een snijwond een zenuw of pees geraakt is, kan het betreffende lichaamsdeel soms niet meer volledig worden bewogen. Sommige zenuwbeschadigingen veroorzaken gevoelloosheid. Als een lichaamsvreemd voorwerp in een prikwond aanwezig blijft, is het gedeelte van de wond rond het voorwerp meestal pijnlijk bij aanraking.

Als de pijn een dag of langer na de verwonding verergert, is dat vaak het eerste teken van infectie. Later wordt de geïnfecteerde wond rood en opgezwollen en kan er pus uit sijpelen. Er kan ook koorts ontstaan.

Spoedeisende behandeling

Als eerste stap bij de behandeling van een snijwond moet de bloeding worden gestelpt. Een zichtbare (arteriële) bloeding kan bijna altijd worden gestelpt door het bloedende gebied minimaal vijf minuten met een vinger of hand tegen een harde structuur te drukken (afdrukpunt). Indien mogelijk moet het bloedende gedeelte hoger dan het hart worden gehouden, bijvoorbeeld door een arm of been op te tillen. Tourniquets sluiten alle bloedtoevoer af, dus ook de zuurstoftoevoer naar een lichaamsdeel, en worden dan ook alleen onder rampenomstandigheden gebruikt. Het lichaamsdeel waarop de tourniquet wordt aangebracht moet als verloren worden beschouwd. De tourniquet dient dan alleen nog om doodbloeden te voorkomen.

Om infectie te voorkomen worden vuil en deeltjes verwijderd en wordt de wond uitgespoeld. Grote, zichtbare deeltjes worden met de hand verwijderd. Kleinere vuildeeltjes en onzichtbare deeltjes worden verwijderd door de wond uit te spoelen met milde zeep en kraanwater. Vuil en deeltjes die na het wassen achterblijven kunnen vaak met een krachtigere straal warm kraanwater worden verwijderd. Agressievere stoffen als alcohol, jodium en peroxide worden niet aanbevolen. Dergelijke oplossingen kunnen het weefsel beschadigen en nadelig zijn voor het genezingsproces. Na reiniging worden er zalf met een antibioticum en een verband aangebracht. Een zeer kleine wond kan gesloten worden gehouden met wondtape. Diepe of grote snijwonden moeten soms worden gehecht.

Deskundige medische hulp is noodzakelijk in de volgende situaties:

  • als een snijwond langer is dan circa 0,8 centimeter, als het een snijwond aan het gezicht betreft, als de wond diep lijkt te zijn of als de wondranden wijken
  • als de bloeding niet binnen 15 minuten ophoudt of niet ophoudt wanneer druk op de wond wordt uitgeoefend (vraag naar het gebruik van anticoagulantia)
  • bij symptomen van zenuw- of peesbeschadiging
  • als een schaafwond diep is of lastig te verwijderen vuil en deeltjes bevat
  • als de schaafwond groter is dan 5% van het lichaamsoppervlak (referentie: het oppervlak van de gestrekte hand van het slachtoffer, met gesloten vingers, is ongeveer 1%)
  • als het een prikwond betreft, vooral als de kans groot is dat de wond een lichaamsvreemd voorwerp bevat
  • als het slachtoffer in de afgelopen tien jaar geen tetanusvaccinatie heeft gehad.

Alle wonden, of ze nu thuis of door deskundig medisch personeel zijn verzorgd, moeten in de eerste dagen na behandeling worden gecontroleerd op symptomen van infectie. Als er symptomen van infectie ontstaan, moet binnen enkele uren deskundige medische hulp worden ingeroepen. De meeste kleine wondjes genezen binnen een paar dagen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Verstikking

Volgende: Verwondingen van weke delen

Illustraties
Tabellen
Disclaimer