MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Specifieke medische aandoeningen en reizen

Mensen met specifieke medische aandoeningen kunnen onderweg met bijzondere problemen worden geconfronteerd.

Hartziekten

Hoewel veel mensen zich over infectieziekten de meeste zorgen maken wanneer ze overwegen een verre reis te maken, worden de meeste sterfgevallen onder internationale reizigers door hart- en vaatziekten en verkeersongelukken veroorzaakt. Hart- en vaatziekten veroorzaken ook de meeste doden onder niet-reizigers in de westerse wereld. Mensen die aan een cardiovasculaire ziekte lijden, moeten zich goed laten informeren om complicaties onderweg te voorkomen. Mensen met een hartaandoening die gaan reizen, dienen van tevoren zorgvuldig navraag te doen over de te verwachten omstandigheden en over mogelijke inspanning tijdens de reis. In het algemeen kunnen hartpatiënten een lichamelijk niet-belastende reis ondernemen wanneer zij zonder problemen 100 meter met hun bagage naar het vliegtuig kunnen lopen. Reizen met bovengemiddelde lichamelijke inspanning (actieve reizen met bergwandelingen, duiken e.d., in tropische hitte) of verhoogde hygiënische risico's zijn voor hen minder geschikt. Zo nodig dient de behandelend specialist te beoordelen of het verantwoord is de reis te maken. Mensen met angina pectoris, hartfalen of hartritmestoornissen die in rust of bij minimale inspanning symptomen veroorzaken, dient een reis te worden ontraden. Mensen die recent een hartinfarct hebben gehad, dienen bij hun cardioloog een reisadvies in te winnen. Luchtvaartmaatschappijen kunnen uiteenlopende gezondheidseisen aan deze patiënten stellen. Cardiovasculaire aandoeningen zijn immers de meest voorkomende aanleiding voor spoedeisende hulp tijdens het vliegen. Reizigers met hartziekten doen er goed aan een exemplaar van een recent elektrocardiogram bij zich te hebben. Mensen met een pacemaker, geïmplanteerde defibrillator of coronaire stent dienen een kaart of brief van hun arts bij zich te hebben waaruit blijkt dat ze een geïmplanteerd apparaat hebben, wat voor soort apparaat het is, waar het zich bevindt en wat de (elektronische) eigenschappen ervan zijn. Iemand met een geïmplanteerd metalen apparaat kan een alarm in werking stellen als hij door een elektronisch beveiligingspoortje loopt. Elektronische beveiligingsinstallaties hebben in het algemeen geen invloed op implanteerbare defibrillators, maar reizigers wordt aangeraden niet langer dan 15 seconden in een metaaldetectorpoortje te gaan staan. Handbediende metaaldetectors zijn ook veilig voor mensen met defibrillators, maar langdurig contact, waarbij de detector bijvoorbeeld langer dan 5 seconden boven de defibrillator wordt gehouden, dient te worden vermeden.

De meeste grote luchtvaartmaatschappijen kunnen maaltijden verzorgen waarbij met dieetwensen rekening wordt gehouden (laag zout- en vetgehalte, glutenvrij, ook koosjer, halal, enz.) op vluchten waarbij maaltijden worden verstrekt, mits hierom vroegtijdig, doorgaans al bij boeking, wordt verzocht.

Longziekten

Bij reizigers met longcysten, ernstig emfyseem, ophoping van pleuravocht rond de longen en bij reizigers die kort geleden thoraxchirurgie hebben ondergaan of een ingeklapte long hebben gehad, kunnen door de drukveranderingen in het vliegtuig complicaties ontstaan. Zij mogen zonder toestemming van hun arts niet vliegen.

Andere reizigers met longziekten hebben mogelijk in een vliegtuig extra zuurstof nodig. Een arts kan bepalen of iemand tijdens een vlucht extra zuurstof nodig heeft door het zuurstofgehalte in het bloed te meten. Luchtvaartmaatschappijen voorzien in deze extra zuurstof als een voorschrift van de arts kan worden getoond en er minimaal 48 uur vóór de vlucht om is verzocht. Reizigers mogen zelf geen extra zuurstof in welke vorm dan ook mee in het vliegtuig nemen. Reizigers die tijdens tussenstops extra zuurstof nodig hebben moeten dit zelf regelen. Andere ademhalingsapparatuur, zoals apparaten voor continue positieve luchtdruk (CPAP), kunnen in een vliegtuig worden gebruikt mits de omvang aan de voorwaarden voor handbagage voldoet. Bij reizigers die deze apparatuur nodig hebben, kan de veiligheidscontrole echter wat langer duren.

Reizen op grote hoogte kan bijzondere problemen met zich meebrengen doordat daar minder zuurstof beschikbaar is dan op zeeniveau. Mensen met lichte of matige longproblemen ondervinden in het algemeen geen hinder op hoogten lager dan 1500 meter. Hoe groter echter de hoogte is, des te groter is de kans op problemen door het optreden van hoogteziekte. Mensen met longziekten die tijdens hun reis op dergelijke hoogten komen, dienen dezelfde voorzorgsmaatregelen te nemen als wanneer ze met het vliegtuig zouden reizen (zie Hoogteziekte).

Reizen per bus, trein, auto en boot is veilig voor mensen met longziekten, maar vereist wel een goede voorbereiding om te zorgen dat er altijd zuurstof voorhanden is. Commerciële diensten kunnen ervoor zorgen dat reizigers overal ter wereld zuurstof geleverd krijgen.

Mensen met astma, emfyseem of bronchitis kunnen in steden met aanzienlijke luchtvervuiling meer last van hun aandoening krijgen. Ze moeten mogelijk vaker hun inhalator gebruiken of meer geneesmiddelen slikken om de symptomen goed tegen te gaan.

Diabetes mellitus (suikerziekte)

Reizigers met medicamenteus behandelde diabetes mellitus (suikerziekte) dienen extra glucose in hun handbagage te stoppen of limonade, crackers en fruit mee te nemen voor het geval dat hun bloedglucosespiegel te laag wordt. Als er tijdens de reis meer dan een paar tijdzones worden gepasseerd, dienen mensen met diabetes, en vooral zij die insuline gebruiken, met hun arts te overleggen wanneer ze het beste hun geneesmiddelen kunnen gebruiken. Insuline kan dagenlang buiten de koelkast worden bewaard, maar mag niet worden blootgesteld aan extreme warmte of koude.

Wanneer er 24 uur van tevoren om wordt gevraagd, verzorgen de meeste grote luchtvaartmaatschappijen speciale maaltijden voor mensen met diabetes. Het is belangrijk om uitdroging tijdens het vliegen te voorkomen.

De bloedglucosespiegel dient bij aankomst veelvuldig te worden gecontroleerd omdat men elders vaak een ander activiteitenpatroon heeft en andere voedingsmiddelen gebruikt dan thuis. Reizigers met diabetes dienen zich te houden aan hun voedingsvoorschriften ondanks de verleiding om nieuwe dingen te proberen en om vaker of buiten de voorgeschreven tijden te eten. Ze moeten comfortabele sokken en schoenen dragen, hun voeten dagelijks op wondjes controleren en niet op blote voeten lopen om kleine verwondingen te voorkomen die geïnfecteerd zouden kunnen raken of maar langzaam zouden kunnen genezen.

Zwangerschap

Reizen heeft in het algemeen geen invloed op de zwangerschap. Een verblijf in (sub)tropische landen tijdens de zwangerschap kan niettemin enig risico met zich meebrengen. Het is daarom verstandig hierover advies in te winnen bij een reizigersvaccinatiebureau alvorens de reis te boeken. Er zijn annuleringsverzekeringen die de kosten van annulering uitkeren bij een onvoorziene complicatie van de zwangerschap op reis. Zwangere vrouwen dienen tegen het einde van de zwangerschap (langer dan 37 weken zwanger) of als er een verhoogd risico op een miskraam, vroegtijdige bevalling of placentaloslating bestaat, vliegreizen en reizen over lange afstanden te vermijden. De meeste luchtvaartmaatschappijen hanteren eigen regels met betrekking tot zwangere vrouwen die reizen. Men dient zich daarvan op de hoogte te stellen voordat de tickets worden gekocht. Zwangere vrouwen die over lange afstanden reizen, dienen voorzorgsmaatregelen te treffen om het risico van trombose (bloedstolsels) en uitdroging te verkleinen (zie Reizen en gezondheid: Bloedstolsels (trombose)) zoals tijdens vliegreizen vaak opstaan en tijdens autoreizen pauzes inlassen om een stukje te wandelen). De veiligheidsgordel dient laag te worden bevestigd, over de bovenbenen, niet over de buik, om letsel van de foetus te voorkomen.

Vaccins die een levend-verzwakt virus bevatten, zoals vaccins tegen gele koorts en Japanse encefalitis, worden bij voorkeur niet aan zwangere vrouwen gegeven, tenzij het risico van het oplopen van de ziekte hoog is. Het bof-mazelen-rodehond-vaccin (BMR) is niet veilig tijdens de zwangerschap. Vrouwen die borstvoeding geven, kunnen wel zonder problemen alle vaccins toegediend krijgen.

Zwangere vrouwen dienen bij voorkeur geen gebruik te maken van waterzuiveringstabletten met jodium – in Nederland niet toegestaan en verkrijgbaar, maar wellicht op reis gekocht – omdat jodium de groei van de schildklier van de foetus kan verstoren.

Zwangere vrouwen lopen een grotere kans op een ernstige en levensbedreigende malaria-infectie dan vrouwen die niet zwanger zijn, ook al gebruiken ze preventieve geneesmiddelen. Daarnaast hebben zwangere vrouwen die malaria oplopen een sterk verhoogde kans op een miskraam of vroeggeboorte. Niet alle preventieve middelen kunnen tijdens de zwangerschap worden gebruikt. Daardoor moet soms aan zwangere vrouwen een preventief middel van een tweede keus worden voorgeschreven, dat minder goed beschermt. Zwangere vrouwen die hun reis naar landen waar malaria voorkomt niet kunnen uitstellen, moeten zich nog beter dan normaal tegen muggenbeten beschermen en optimaal beschermende preventieve geneesmiddelen voorgeschreven krijgen die tijdens de zwangerschap wel mogen worden gebruikt.

Zwangere vrouwen lopen ook een grote risico om een ernstig verlopende hepatitis-E-infectie op te lopen. Dit is een virusinfectie van de lever die in de westerse wereld zelden optreedt, maar in Azië, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Mexico vaak voorkomt (Hepatitis: Introductie). Deze infectie kan tot een miskraam, leverinsufficiëntie of de dood leiden. Er bestaat geen behandeling voor en zwangere vrouwen moeten dus overwegen hun reis naar landen waar hepatitis E veel voorkomt uit te stellen. Zwangere vrouwen die hun reis niet kunnen uitstellen, dienen erop te letten dat ze algemene hygiënemaatregelen extra zorgvuldig in acht nemen.

Andere aandoeningen

Reizen heeft ook invloed op andere medische aandoeningen.

Zo kunnen bepaalde reizigers met bijvoorbeeld sikkelcelziekte last krijgen van een ‘sikkelcelcrisis' met pijn als ze uitdrogen. Dit risico kan tot een minimum worden beperkt door veel vocht te drinken.

Mensen met een colostoma dienen een grote stomazak te dragen of extra zakjes mee te nemen omdat er tijdens het vliegen meer ontlasting kan worden geproduceerd door uitzetting van darmgassen. Omdat gas tijdens het vliegen uitzet, dient in apparaten waarin met lucht gevulde manchetten of ballonnen worden gebruikt, zoals bij voedingssondes en blaaskatheters, de lucht door een vloeistof te worden vervangen.

Mensen die contactlenzen dragen, kunnen tijdens de vlucht vanwege de lage vochtigheid in de vliegtuigcabine last van droge ogen krijgen. Ze zullen onderweg misschien liever een bril dragen of hun lenzen vaker willen bevochtigen. Het is in het algemeen een goed idee een reservebril of reservelenzen, of een recept hiervoor mee te nemen voor het geval dat vervanging noodzakelijk is. Reservebatterijen meenemen voor hoortoestellen kan ook zinvol zijn.

Reizigers met ernstige psychische stoornissen, zoals moeilijk te behandelen schizofrenie, kunnen een gevaar voor zichzelf en anderen vormen en dienen door een betrouwbare zorgverlener te worden begeleid.

De meeste luchtvaartmaatschappijen hebben op normale passagiersvluchten rolstoelen en brancards beschikbaar voor invalide reizigers. Sommige luchtvaartmaatschappijen accepteren reizigers die speciale apparatuur als een infuussysteem of een mechanisch beademingstoestel nodig hebben, op voorwaarde dat ze worden vergezeld door iemand die daarvoor is opgeleid en dat de maatschappij tevoren een kennisgeving heeft ontvangen.

Algemene aanbevelingen over reizen per vliegtuig met allerlei medische aandoeningen kunnen worden verkregen bij de medische afdelingen van grote luchtvaartmaatschappijen, de Rijksluchtvaartdienst en op internet (zie ).

Verwondingen

Verwondingen als gevolg van verkeers- of watersportongevallen veroorzaken, na cardiovasculaire aandoeningen, de meeste doden onder reizigers in het buitenland. Veel van dergelijke verwondingen kunnen worden voorkomen door het gezonde verstand te gebruiken. Mensen die zich bijvoorbeeld niet op hun gemak voelen in landen waar andere verkeersregels gelden (bijvoorbeeld aan de linkerkant van de weg rijden) kunnen met het openbaar vervoer reizen of meerijden met mensen die vertrouwd zijn met de in dat land geldende regels. Reizigers dienen overvolle taxi's, veerboten en andere transportmiddelen te mijden en kunnen 's nachts beter niet gaan rijden of zwemmen op slecht verlichte plaatsen. Reizigers dienen autogordels te dragen, ook al rijden ze zelf niet. Vóór het rijden of zwemmen dient nooit alcohol te worden gebruikt, ook niet op plaatsen waar dit niet officieel verboden is of waar er niet op wordt gecontroleerd.

In veel steden is het in bepaalde buurten 's nachts en in sommige steden ook overdag onveilig. In dergelijke steden moet een reiziger deze buurten vermijden en zich niet alleen op slecht verlichte of uitgestorven straten begeven, vooral niet in landen waar men de weg niet weet en de reiziger duidelijk een vreemdeling is.

Reizigersdiarree

Reizigersdiarree (zie Gastro-enteritis: Reizigersdiarree) is een van de vele infectieziekten waarmee reizigers in het buitenland kunnen worden geconfronteerd en komt van die ziekten het meeste voor. Reizigersdiarree kan worden voorkomen door water uit flessen of gefilterd, gekookt of gejodeerd water te drinken en ook de tanden daarmee te poetsen, geen ijsklontjes in dranken te gebruiken, vers bereid en goed gekookt of doorbakken voedsel te eten, alleen pelbaar of schilbaar fruit en pelbare of schilbare groente te eten, geen toebereide rauwkost (salade, garnering) te eten, geen voedsel van kraampjes op straat te eten, veelvuldig de handen te wassen en voedsel te vermijden waarop vermoedelijk vliegen hebben gezeten.

Reizigersdiarree verdwijnt in de meeste gevallen vanzelf. Het is belangrijk regelmatig vocht te drinken om uitdroging te voorkomen. Andere maatregelen kunnen zinvol zijn, maar zijn niet altijd nodig. Om uitdroging te voorkomen, kan reizigersdiarree het beste met orale rehydratieoplossing in poedervorm (oral rehydration salts, ORS) worden behandeld. Ook kan loperamide Handelsnaam
Imodium
Diacure
Diarem
, een vrij verkrijgbaar middel tegen diarree, handig zijn om tijdens het reizen de symptomen van diarree voor beperkte tijd, bijvoorbeeld tijdens een auto- of busrit, te onderdrukken.

Antibioticagebruik wordt alleen geadviseerd bij ernstige diarree met koorts, bloed en/of slijm of aan mensen die door een onderliggende aandoening risico op ernstig verlopende diarree lopen. Het antibioticum ciprofloxacine Handelsnaam
Ciloxan
Ciproxin
(waarvoor een recept nodig is) is hiervoor meestal geschikt. Aan kinderen met reizigersdiarree wordt meestal co-trimoxazol gegeven.

Malaria

Malaria (zie Parasitaire infecties: Malaria) komt veel voor in Afrika, Zuidoost-Azië en in sommige delen van Midden- en Zuid-Amerika. De beste ‘behandeling' is preventie. Men voorkomt het oplopen van malaria door muggenbeten te vermijden door het dragen van shirts met lange mouwen en broeken met lange pijpen (malariamuggen zijn alleen tussen zonsopgang en zonsondergang actief) en door onder een met permetrine Handelsnaam
Loxazol
geïmpregneerde klamboe te slapen. Insectenwerende middelen met ongeveer 30% diëthyltoluamide (DEET) zijn zeer zinvol en kunnen bovendien andere door muggen overdraagbare ziekten, zoals knokkelkoorts (waarvan de muggen alleen overdag steken) en gele koorts, voorkomen. Naast deze maatregelen moeten in veel malariagebieden voor, tijdens en na de reis geneesmiddelen tegen malaria worden gebruikt, zoals mefloquine Handelsnaam
Lariam
, paludrine, chloroquine Handelsnaam
Nivaquine
of atovaquon/proguanil Handelsnaam
Malarone
. Het soort middel dat door de arts wordt voorgeschreven, kan per persoon verschillen en hangt onder meer af van het gebied dat men bezoekt (lokale resistentie van de malariaparasiet tegen bepaalde middelen), de leeftijd van de reiziger, de gezondheidstoestand en eventueel gebruik van overige geneesmiddelen. Het is van belang dat de malariaprofylaxe steeds omstreeks hetzelfde tijdstip wordt ingenomen, zodat de concentratie ervan in het bloed niet onnodig schommelt.

Schistosomiasis (bilharziasis)

Schistosomiasis (bilharziasis, vaak kortweg ‘bilharzia' genoemd) is een veelvoorkomende en soms ernstige infectie die wordt veroorzaakt door een parasiet die in stilstaande wateren in Afrika, Zuidoost-Azië, China en het oosten van Zuid-Amerika leeft. Schistosomiasis kan worden voorkomen door geen onnodige activiteiten in of op zoet water te ontplooien in gebieden waar schistosomiasis veel voorkomt. Is aanraking met zoet water onvermijdelijk, bijvoorbeeld bij de oversteek van een ondiepe rivier tijdens een wandeling, dan moet het contact zo kort mogelijk zijn en bij voorkeur bovenstrooms van een dorp plaatsvinden. Men moet dan bij het doorwaden schoeisel en een lange broek dragen en direct na de wateroversteek de huid grondig afdrogen (zie Parasitaire infecties: Schistosomiasis) .

Luizen en schurft

Luizen en schurft komen veel voor op plaatsen met onvoldoende hygiënevoorzieningen waar veel mensen bij elkaar wonen. De aandoeningen kunnen worden behandeld met lotions met permetrine Handelsnaam
Loxazol
, malathion of lindaan Handelsnaam
lindaansmeersel
Linimentum lindani
(zie Parasitaire huidinfecties: Schurft) en (zie Parasitaire huidinfecties: Luizen). Deze lotions dienen niet preventief te worden gebruikt omdat ze ook jeuk kunnen veroorzaken.

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's) als aids, gonorroe, syfilis, trichomoniasis en soms hepatitis B komen in ontwikkelingslanden vaker voor dan elders (Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's): Introductie). Al deze ziekten kunnen grotendeels worden voorkomen door consequent en op de juiste wijze condooms te gebruiken (zie Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's):IntroductieKader). Omdat het aidsvirus en hepatitis B ook via bloed en naalden kunnen worden overgebracht, dient een reiziger in het buitenland nooit piercings of tatoeages te laten aanbrengen en dient hij voorafgaand aan een reis een tandarts te bezoeken om de kans op een tandartsbezoek in het buitenland te verkleinen. Ook moet hij ernaar streven bij ziekte naar een betrouwbaar ziekenhuis te gaan waar schone naalden aanwezig zijn en alleen bloedtransfusies toe te staan als die strikt noodzakelijk en levensreddend zijn. Eventueel kan voor hepatitis B worden gevaccineerd.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Problemen na thuiskomst

Volgende: Voorbereiding voorafgaand aan een reis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer