MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Chronischevermoeidheidssyndroom

Chronischevermoeidheidssyndroom (CVS) verwijst naar langdurige, ernstige en invaliderende vermoeidheid zonder bewezen lichamelijke of psychologische oorzaak.

Chronischevermoeidheidssyndroom komt mogelijk bij ongeveer 2 op de 1000 Nederlanders voor, vooral bij mensen tussen de 20 en 50 jaar oud en anderhalf keer zo vaak bij vrouwen als bij mannen. Dit syndroom is lange tijd ten onrechte aangeduid met de neurologische term ‘myelitis-encefalitissyndroom' (ME), die een oorzaak suggereerde die inmiddels achterhaald is.

Oorzaak

De oorzaak van het chronischevermoeidheidssyndroom blijft onbekend, ondanks veel onderzoek. Of het syndroom één of meerdere oorzaken heeft en of de oorzaak van lichamelijke of psychologische aard is, daarover lopen de meningen uiteen.

Eerdere onderzoeken duidden op een infectie met het Epstein-Barr-virus, rodehond, het herpesvirus of het humaan-immunodeficiëntievirus (HIV) als een mogelijke oorzaak van het chronischevermoeidheidssyndroom. Recent onderzoek wijst er echter op dat het syndroom waarschijnlijk niet wordt veroorzaakt door virusinfecties, hoewel die in sommige gevallen wel tot gevolg hebben dat de symptomen van het syndroom zich sneller openbaren.

Bepaald bewijsmateriaal wijst op afwijkingen van het immuunsysteem als een mogelijke oorzaak. Tot andere oorzaken die worden genoemd, behoren onder meer: allergieën (ongeveer 65% van de mensen met het chronischevermoeidheidssyndroom meldt allergieën te hebben gehad), hormonale afwijkingen, lage bloeddruk, verminderde bloedtoevoer naar de hersenen en gebrek aan bepaalde voedingsstoffen.

Chronischevermoeidheidssyndroom lijkt binnen families voor te komen, wat het vermoeden van een virusinfectie als oorzaak versterkt. Het is echter ook mogelijk dat leden van dezelfde familie op dezelfde manier op fysieke en psychosociale stress reageren.

Sommige onderzoekers hebben gesuggereerd dat langdurige bedrust tijdens het herstellen van een ziekte een rol kan spelen bij het ontstaan van deze aandoening.

Symptomen en diagnose

Het belangrijkste symptoom is vermoeidheid, die meestal ten minste zes maanden aanhoudt en ernstig genoeg is om dagelijkse activiteiten te bemoeilijken. Zelfs bij het wakker worden is er al sprake van ernstige vermoeidheid die vervolgens de gehele dag aanhoudt. De vermoeidheid wordt vaak erger bij lichamelijke inspanning of psychologische stress. Tekenen van spierzwakte of van gewrichts- of zenuwafwijkingen komen echter zelden voor. De eerste symptomen manifesteren zich vaak na een verkoudheidachtige ziekte waarbij sprake was van opgezette, pijnlijke of gevoelige lymfeklieren. Extreme vermoeidheid begint met koorts en een loopneus.

Andere symptomen die kunnen optreden zijn concentratie- en slaapproblemen, keelpijn, hoofdpijn, gewrichtspijn, spierpijn en buikpijn.

Er zijn geen laboratoriumonderzoeken beschikbaar waarmee de diagnose ‘chronischevermoeidheidssyndroom' kan worden bevestigd. Daarom moeten andere ziekten die soortgelijke symptomen veroorzaken, worden uitgesloten. Voorbeelden daarvan zijn een schildklieraandoening, psychose en alcoholisme. De diagnose ‘chronischevermoeidheidssyndroom' wordt pas gesteld als er geen andere oorzaak van de vermoeidheid wordt gevonden, waaronder bijwerkingen van geneesmiddelen.

illustrative-material.sidebar 1

Diagnose van het chronischevermoeidheidssyndroom

Gewoonlijk gelden bij de diagnostiek van ‘chronischevermoeidheidssyndroom' de volgende criteria:

1. Medisch onverklaarbare en ten minste 6 maanden aanhoudende of terugkerende vermoeidheid die nieuw is of een duidelijk begin kende, die niet het gevolg is van lichamelijke inspanning, niet aanzienlijk minder wordt door rust en die iemands werk of schoolprestaties en sociale en persoonlijke contacten in aanzienlijke mate verstoort.

2. Ten minste vier van de volgende symptomen:

  • slecht kortetermijngeheugen of verminderde concentratie ernstig genoeg om iemands werk of schoolprestaties en sociale en persoonlijke contacten negatief te beïnvloeden.
  • keelpijn
  • gevoelige lymfeklieren in de hals of oksels
  • spierpijn
  • pijn in meer dan één gewricht zonder zwelling of drukgevoeligheid
  • hoofdpijn die verschilt van eerdere hoofdpijn wat betreft soort, patroon of ernst
  • niet-verkwikkende nachtrust
  • ten minste 24 uur lang na inspanning voortdurend ziek voelen

Deze symptomen moeten aanhoudend of terugkerend aanwezig zijn geweest tijdens, maar niet voorafgaand aan de periode van vermoeidheid.

Behandeling

In de meeste gevallen worden de symptomen van chronischevermoeidheidssyndroom vanzelf minder.

Regelmatige lichaamsbeweging, zoals wandelen, zwemmen, fietsen of joggen onder medisch toezicht, kan de vermoeidheid verminderen en het lichamelijk functioneren verbeteren. Voorts kiest in Nederland de arts hierbij als therapie veelal voor cognitieve gedragstherapie, individueel of groepsgewijs.

Geneesmiddelentherapie heeft tot nu toe wisselende resultaten opgeleverd. Antidepressiva en corticosteroïden zijn in sommige gevallen zinvol geweest, hoewel de veiligheid en doeltreffendheid ervan bij de behandeling van het chronischevermoeidheidssyndroom niet zijn aangetoond. Een aantal andere behandelingen, waaronder het gebruik van interferonen en antivirale geneesmiddelen, heeft grotendeels teleurstellende resultaten opgeleverd. Voedingssupplementen als teunisbloemolie, visoliesupplementen en vitaminen in hoge doses worden veel gebruikt, maar er is geen bewijs dat deze een gunstige werking hebben. Intramusculaire injecties met magnesiumsulfaat bleken in enkele gevallen stemmingsverbeterend en energieopwekkend te werken. Sommige mensen hebben baat gehad bij intraveneuze injecties met immunoglobuline, maar de bijwerkingen van dit geneesmiddel kunnen zeer schadelijk zijn.

Overmatig lange perioden van rust kunnen de symptomen van het chronischevermoeidheidssyndroom verergeren.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Volgende: Meervoudige chemische overgevoeligheid

Illustraties
Tabellen
Disclaimer